Өнеркәсіптік қауіпсіздікті басқарудың жетілдірілген жүйесі жолында

773
Өнеркәсіптік қауіпсіздікті басқарудың жетілдірілген жүйесі жолында
Бапы Д. Н.
Автор: Бапы Д. Н.
Автор журнала "Охрана труда. Казахстан", заместитель председателя Комитета по государственному контролю за чрезвычайными ситуациями и промышленной безопасностью МЧС РК
Жұмыс мемлекеттік бақылау Комитеті төтенше жағдайларды және өнеркәсіптік қауіпсіздікті қауіпті өндірістік объектілердегі елдің

Қазіргі уақытта өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы мемлекеттік қадағалау ҚР «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бақылау және қадағалау туралы» Заңының талаптарына сәйкес тексерістер формасында жүзеге асырылады, мұнда тексерілетін субъектілердің тәуекел дәрежесіне қарай жоспарлы тексерістердің мерзімділігі белгіленген: тәуекелдің жоғары дәрежесі – жыл сайын, орта – үш жылда бір рет және болмашы дәрежесі – бес жылда бір рет. Жоспарлы тексерістер өткізудің мұндай тәсілі олардың санын азайтуға мүмкіндік берді.

Азайтуды тексеру кәсіпорындар

Комитет мемлекет басшысының 2014 жылғы 27 ақпандағы № 757 «Қазақстан Республикасында кәсіпкерлік қызмет жағдайларын жақсарту жөніндегі түбегейлі шаралар туралы» (2016.07.04. берілген өзгерістер мен толықтыруларменЖарлығын орындау бойынша жоспарлы қызмет жүргізуде.

Мысалы, 2014 жылдың 2 сәуірінен бастап 2015 жылдың 1 қаңтарына дейін шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерін тексеру тоқтатылды.

Комитет республикада кәсіпкерлік қызмет үшін жағдайларды түбегейлі жақсарту бойынша жұмыс бастады, ол тексерістерді тәуекелдерді бағалау негізінде ұйымдастыруға көшуді, сондай-ақ кәсіпкерлік субъектілерінің жауапкершілігін сақтандыру мүмкіндігін кәсіпкерлік субъектілерін тексерулердің баламасы ретінде қарауды көздейді.

Шағын және орта бизнеске әкімшілік қысым жасауды азайту мақсатында Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Төтенше жағдайлар комитеті (бұдан әрі – ТЖК) аумақтық органдары жоспарлы тексерістер жүргізген кезде негізгі назарын өндірістік авариялар мен оқыс оқиғалар туындауының жоғары ықтималдылығы бар, тәуекелдің жоғары дәрежесі орын алған өнеркәсіптік кәсіпорындарға аударады.

Бұл ретте  салыстырғанда  орта дәрежелі тәуекелді кәсіпорындарды тексеру санын – 33%-ға (1002 / 1505); тәуекелдің болмашы дәрежелі кәсіпорындарын тексеруді – 4 есе (369 / 1473) азайту қамтамасыз етілді.

Бақылауды қауіпті объектілер

Тұтастай алғанда ТЖК бойынша тексерістер жоспарын қалыптастыру кезінде тәуекелдің болмашы дәрежесі бар қауіпті өндірістік объектілер жоспардан толықтай шығарылып тасталды.

Тексерістердің түпкі мақсаттарына қол жеткізу мүдделерінде Комитеттің техникалық кеңестерінде және ТЖК аумақтық органдарының техникалық кеңестерінде  тексерістердің нәтижелері бойынша кәсіпорындардың басшылары тыңдалады.

Атап айтқанда, Комитет жүргізген тексерістерінің нәтижелері бойынша көмірсутектік шикізат кен орындары мен магистральдық құбыржолдарды пайдаланатын кәсіпорындар басшыларының есептері тыңдалды.

Бұған қоса, Комитет қауіпті өндірістік объектілер иелерінің бағанаралық қайта құйылулар туындауының себептерін зерттеу мен ұңғымалардағы бағанаралық қысымды жою үшін жөндеулер жүргізу бойынша шараларды орындауына бақылау жасайды. Жыл сайын техникалық кеңестерде ұйымдардың басшылары бағанаралық қысымы бар ұңғымаларды басқару бойынша жүргізген жұмысы туралы есеп береді.

Іске асыра отырып, Ұлттық жоспар

Комитет өнеркәсіптік қауіпсіздік мәселелері жөнінде алқалық және ведомствоаралық органдар қызметінің шеңберінде өз құзіреті шектерінде басқа мүдделі мемлекеттік органдармен өзара әрекеттеседі.

Мұнай кен орындарын (атап айтқанда Каспий теңізі акваториясындағы Қашаған мұнай-газ кен орны), магистральдық құбыржолдарды қауіпсіз пайдалануға, Каспий теңізі жағалауындағы су басқан учаскелердегі ұңғымаларды жабу мен  сақтауды қамтамасыз етудің егжей-тегжейлі техникалық және ұйымдастырушылық шараларын әзірлеуге көп көңіл бөлінеді.

Бүгінгі күні мұнай-газ кен орындарының көпшілігі күрделі тау-кен-геологиялық жағдайларымен және күкіртсутек құрамының жоғарылығымен (20%-ға дейін) сипатталады, бұл төтенше жағдайлардың туындау тәуекелін арттырады.

Осыған байланысты мұнайдың төгілулері мен олардың салдарларын жою бойынша оперативтік және білікті жауап әрекеттерді қамтамасыз етудің тиімді ұлттық жүйесін құру мақсатымен мұнайдың төгілулерінен сақтандыру және оларға теңіз бен ҚР ішкі суқоймаларында жауап әрекеттер жасау жөнінде Ұлттық жоспар әзірленді.

Жаңғырту және қайта жарақтандыру жабдықтар

Ұлттық жоспарды іске асыру, теңіздегі кен орындарындағы авариялық төгілулерге шұғыл қарсы әрекеттерді және солтүстік Каспийдің жағалау аумағын мүмкін болатын төгілулерден қорғауды қамтамасыз ету мақсатында жауап әрекеттің Солтүстік Каспий экологиялық базасы құрылған, оған мұнай төгілулерін жоюға арналған негізгі күштер мен құралдар жинақталған.

Экологиялық сипаттағы ластануларды туындататын, мұнайдың мүмкін болатын төгілулеріне қарсы әрекетті қамтамасыз ету жүйесінің тиімділігін арттыру және олардың салдарларын жою жөніндегі тиісті операцияларды орындау кезінде өзара әрекеттестікке машықтану үшін Комитет жыл сайын шынайы жағдайларға жақындатылған оқу-жаттығуларын өткізеді.

Мысалы,   мұнайдың төгілулеріне жауап әрекет мәселелері бойынша мұнай төгілулерін жою жөніндегі халықаралық мамандандырылған «Oil Spill Response Limited» ұйымы тартыла отырып, «Қашаган» кең ауқымды  – «Каспий теңізі акваториясында мұнайдың төгілулеріне байланысты төтенше жағдайларды жою кезінде NCOC компаниясы күштері мен құралдарының дайындығы» оқу жаттығуы өткізілді.

Өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі жұмыстың маңызды бағыттарының ішінде – моральдық және физикалық жағынан тозған жабдықтарды пайдаланудан өз уақытында шығару; кәсіпорындарды жаңғырту және техникалық жағынан қайта жарақтандыру; өндірістік үдерістердің қауіпсіздігін бақылаудың заманауи техникалық жүйелерін кеңінен енгізуді қамтамасыз ету бар.

Кәсіпорындар жыл сайын Техникалық қайта жарақтаудың жинақ жоспарларын әзірлейді, олардың шеңберінде жабдықтардың 4 379 бірлігі мен 261 технологиялық желі алмастырылды.

Қызмет көрсетілетін қауіпті өндірістік объектілерде авариялардың салдарларын жою мен адамдарды құтқаруға әскерилендірілген авариялық-құтқару қызметтерінің жауынгерлік дайындығының жай-күйін жақсарту; бұл қызметтерді жоғары өнімділік, ұтқырлық, сапа мен сенімділіктің заманауи талаптарына жауап беретін техникамен, жабдықтармен және керек-жарақтармен жабдықтау бойынша мақсатты бағытталған жұмыс жалғастырылуда.    

Біліктілігін арттыру

Атап айтқанда, «Көмір» ӘАҚҚ» филиалының тау-кен-құтқару қызметіне соңғы бес жыл ішінде қайта жарақтандыру үшін  3,9 млн доллар сомасына арнайы жабдықтар мен техника сатып алынды.

Мемлекеттік инспекторлардың біліктілігін арттыруға тиісті назар аударылады. «Өнеркәсіптік қауіпсіздіктің Ұлттық ғылыми-техникалық орталығы» АҚ филиалдарында өнеркәсіптік қауіпсіздік саласында мемлекеттік инспекторлар дайындау мен олардың біліктілігін арттыру орталықтары құрылды, олардың базасында жыл сайын 70-90 инспектор біліктілігін арттырудан өткізіледі.

Халықаралық ынтымақтастық шеңберінде де белсенді жұмыс жүргізіледі. Қауіпті өндірістік объектілердегі өнеркәсіптік қауіпсіздік саласында жинақталған тәжірибені, ғылыми-техникалық жетістіктерді пайдалану мен өзара әрекеттестік мақсатында  Комитет Беларусь Республикасы (бұдан әрі – БР) ТЖК  Мемөнеркәсіпқадағалауымен және Украинаның тау-кен қадағалауы мен өнеркәсіптік қауіпсіздігінің мемлекеттік қызметімен  бірлескен іс-шаралардың жоспарларын келісті, олардың шеңберлерінде жыл сайын өнеркәсіптік қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бойынша семинарлар өткізіледі.

Тәуекелдерді басқару

БР ТЖМ-мен бірлескен шаралар жоспарына сәйкес БР ТЖК қайта дайындау және біліктілікті арттыру институтында ҚР ТЖК-нің 27 мемлекеттік инспекторы өнеркәсіптік қауіпсіздік саласында біліктіліктерін арттырудан өткізілді.

Төтенше жағдайлардан сақтандыру және жою мәселелері жөніндегі бірлескен қазақстан-украиналық комиссиясы отырыстарының шеңберінде. Украина тау-кен қадағалауы және өнеркәсіптік қауіпсіздігі Мемлекеттік қызметінің оқу орталықтарында ҚР ТЖК өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы 44 мемлекеттік инспектор өздерінің біліктілік деңгейін арттырды.

 Комитет мемлекеттік қадағалау жүйесін жетілдірумен қатар өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы заңнамалық базаны дамыту бойынша да тұрақты жұмыс жүргізеді.

ТЖК ҚР мемлекеттік органдарының ішінен алғашқылардың бірі болып өнеркәсіптік қауіпсіздік саласында тәуекелдерді басқару жүйесіне көшу бастамасын  заңнамалық жағынан негіздеді, оның мәні сараланған мемлекеттік қадағалауды енгізу, қауіпті өндірістік объектілерге әкімшілік қысым жасауды төмендету, өнеркәсіптік авариялардың салдарларын жоюға мемлекеттік шығындарды болғызбау, сондай-ақ қауіпті өндірістік объектілері иелерінің авариясыз жұмыс істеуге экономикалық мүдделілігі қағидатын енгізу болып табылады.

Тиімділігін бағалау іс-шаралар

Комитет әкімшілік тосқауылдар мен артық әкімгершілік жасайтын самарқау құқықтық нормаларды жою мақсатымен өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы заңнаманы жетілдіру бойынша жоспарлы жұмыс істейді. Кәсіпкерлік субъектілерінің қызметіне бақылаудың өзге формасы арқылы мониторингті жүзеге асыруға мүмкіндік беретін құралдардың барлығы нысанында салалық заңнамаға ревизия жүргізілді.

«Азаматтық қорғау туралы»  Заңды іске асыру шеңберінде Үкімет қаулысы деңгейінде 26 заңға тәуелді акт енгізілетін болады, олардың ішіндегі өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз етудің 20 салалық қағидалары қазір қолданылып жүрген 97 ведомстволық нормативтік актіні алмастыратын болады.

Бірінші рет бұл объектілер иелерінің өздеріне өндірісте қауіпті заттардың бар екендігінің белгілері және жұмыстардың нақты түрлері бойынша қауіпті өндірістік объектілерді сәйкестендіру нормалары белгіленді. Бұл өнеркәсіптік кәсіпорындарды қауіпті өндірістік объектілерге жатқызу рәсімін айтарлықтай оңайлатуға, сондай-ақ оларды ТЖК аумақтық бөлімшелерінде есептік тіркеу бойынша міндетті талаптарды алып тастауға мүмкіндік береді.

Өнеркәсіптік қауіпсіздік пен халықты зиянды өндірістік факторлардан қорғауды қамтамасыз ету жөніндегі шаралардың жеткіліктілігі мен тиімділігін бағалау мақсатында заңға тәуелді акт деңгейінде олардың орын алуы өнеркәсіптік қауіпсіздік декларациясын әзірлеу үшін міндетті шарт болып табылатын қауіпті заттардың шекті санының критерийлері белгіленді. Бұл норманы іске асыру кәсіпкерлік субъектілеріне қауіпті өндірістік объектілерді жобалау, пайдалану және таратудың бұл кезеңдерінде уәкілетті органның қосымша рұқсаттарынсыз және сараптамалық жұмыстарды жүргізбестен өздігінен  декларация әзірлеу қажеттігін анықтауға мүмкіндік береді.

Қызметі үшінші тұлғаларға зиян келтірілу қауіптілігіне байланысты объектілер иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру жүйесін одан әрі жетілдіру үшін өндірістік объекті қауіптілігінің жалпы деңгейін анықтау жолымен сақтандыру шарты бойынша сақтандыру сыйақысының мөлшерін белгілеу тетігі іске асырылатын болады.

7 критерийлік параметрлер

Өндірістік объекті қауіптілігінің жалпы деңгейін бағалау 7 критерийлік параметрлер бойынша  қауіпті өндірістік объектілерді, авариялылық пен өндірістік жарақаттанушылықты жаңғырту серпініне талдау жасау негізінде жүргізілетін болады.

Сондай-ақ өндірістік объекті қауіптілігінің жалпы деңгейін анықтау уәкілетті органға көрсетілген параметрлерге талдау жасау негізінде өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз етудің қабылданған шараларының тиімділігін тәуекелдің жоғары және орта дәрежелі әрбір бақыланатын кәсіпорын үшін аумақтық-салалық қағидат бойынша бағалауға мүмкіндік береді.

Мүдделі мемлекеттік органдардың келісімі бойынша қауіптіліктің жалпы деңгейіне мониторингпен құқықтық реттеу бұдан кейін мемлекеттік инспекторлардың өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы бақылау-қадағалау қызметінде тәуекелдерді бағалау жүйесін іске асырудың негізі қызметін атқаратын болады.

Уәкілетті органдардың өзіне тән емес функцияларын бәсекелестік ортаға берудің шеңберінде бастап өнеркәсіптік қауіпсіздіктің жекелеген мәселелерін реттеу уәкілетті орган аттестаттаған сараптамалық ұйымдар арқылы жүзеге асырылады. Президент Әкімшілігінің тапсырмасына сәйкес  Комитет аттестатталатын ұйымдарға қойылатын біліктілік талаптарын арттыру және олардың әкімшілік жауапкершілігін күшейту мәселелерін талқылады.

Мамандардың білімін тексеру

Кедендік одақтың бірінші кезектегі регламенттерін әзірлеу графигіне сәйкес Комитет үш техникалық регамент әзірледі: «Лифтілердің қауіпсіздігі», «Артық қысыммен жұмыс істейтін жабдықтардың қауіпсіздігі туралы», «Жарылғыш заттар мен олардың негізіндегі бұйымдардың қауіпсіздігі туралы», бұларды Еуразиялық экономикалық комиссия қабылдады.

Мемлекетаралық стандарттарды әзірлеу бағдарламаларының жобалары әзірленді және Кедендік одақ елдерінің келісуіне жіберілді, оларды ерікті түрде қолдану нәтижесінде көрсетілген техникалық регламенттердің талаптарын сақтау қамтамасыз етілетін болады.

ҚР-нда жеке кәсіпкерлік институтының дамуымен әкімшілік реформа – бұл мақсаттар үшін нормативтік базаны әзірлеумен, өнеркәсіптік қауіпсіздіктің мемлекеттік жүйесін оңайлатылған рұқсат етушілік рәсімдеріне көшіру кезеңдер бойынша өткізіледі.

Құжаттарды түгендеу

Арналған рұқсат етуші жүйені одан әрі реформалау Тұжырымдамасын іске асыру жөніндегі сараптама тобының жұмысы шеңберінде Комитет өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы рұқсат етуші құжаттарға түгендеу жүргізді, бұл ретте 103 рұқсат ету құжатының 10 түрі қалдырылды, 1-еуі хабарламалық тәртіпке көшірілді.

    ҚР «Қазақстан Республикасының кейбір заң актілеріне рұқсат беру құжаттарын қысқарту және мемлекеттік органдардың бақылаушылық-қадағалаушылық функцияларын оңтайландыру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңын іске асыру мақсатында Комитеттің рұқсат етуші құжаттарды беруі электрондық форматқа көшіріледі, яғни тұтынушылар көрсетілген рұқсат ету құжаттарын алу үшін «Е-лицензирование» порталында өзінің электрондық цифрлық қолтаңбасы немесе халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы электрондық нысанда жүгінеді. Шығатын құжат та портал арқылы электрондық нысанда беріледі, бұл тұтынушыларға рұқсат алу үшін астанаға жолға шықпастан, қызмет түрін өз қаласында пайдалануға мүмкіндік береді.

Бұған қоса, Қазақстан Президенті «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» ҚР Заңына қол қойды, онда мемлекеттік органдар беретін  394 рұқсат белгіленді. Бұл заңның шеңберінде  Комитет электрондық нысанда көрсетілетін тағы да үш мемлекеттік қызметті әзірлейді.

Мемлекеттік органдардағы және олардың аумақтық бөлімшелеріндегі әкімшілік реформасының шеңберінде Президент Әкімшілігі, Үкімет, олардың құрылымдық бөлімшелерімен бірге орталық және жергілікті мемлекеттік органдар арасындағы артық қағаздық құжат айналымынан кетуге мүмкіндік берген электрондық құжат айналымының Бірыңғай жүйесі енгізілді және қызмет етеді.

ТЖК төтенше жағдайлардан сақтандыру мен жою және Азаматтық қорғаныстың Мемлекеттік жүйесінің Корпоративтік ақпараттық-коммуникациялық жүйесін әзірледі, ол өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы мемлекеттік қадағалаудың негізгі міндеттерін автоматтандыруға, сондай-ақ ТЖК бөлімшелерінің ақпараттық өзара әрекеттестігін ұйымдастыруға мүмкіндік береді; ТЖК қызметкерлеріне, мүдделі мемлекеттік органдарға қауіпті өндірістік объектілерде өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету бойынша егжей-тегжейлі ақпараттық-талдаушылық аспап ұсынады.

Техногенді сипаттағы төтенше жағдайлардан сақтандыру әдістерін, өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі жұмыстың озық тәжірибесін, жаңа техника мен прогресшіл технологияларды енгізуді насихаттау үшін Комитет пен ТЖК аумақтық органдары БАҚ арқылы тиісті жұмыс жүргізеді.

Бұған қоса, Комитеттің веб-порталында оның қызметі туралы барлық ақпарат орналастырылған, ол үнемі толықтырылып келе жатыр.

Азайту үрдісі қауіптілік деңгейін

Қабылданған шаралардың нәтижесінде объектілердің қауіптілік деңгейі мен өндірістік жарақаттанушылық көрсеткіштерінің жыл сайын төмендеу үрдісі байқалды. В Атап айтқанда,  ішінде авариялар мен жазатайым оқиғалардан қайтыс болғандардың саны 3,6 есе, ал ауыр жарақаттанғандар саны –  3,3 есеге азайды. Алайда, республикада өнеркәсіптік қауіпсіздіктің жай-күйін елеулі жақсартудың сәті түсті деу әзірше ертелеу. Авариялар мен оқыс оқиғалар орын алып отыр.

Комитет аумақтық органдармен және кәсіпорындардың басшылығымен бірге авариялылық пен жарақаттанушылық деңгейін төмендету мақсатында олардың туындауына жағдай жасайтын себептерге талдау жасауды жүргізеді, оның негізінде жеткілікті қаржылық ресурстармен нығайтылған іс-шаралар кешені әзірленеді.

Өндірістік бақылау қызметтеріне қойылатын талаптар қатайтылды. Ақпараттық жүйелерді кеңінен қолдануымен заманауи оқытушы технологияларды енгізу есепке алына отырып, өнеркәсіптік персоналды дайындау бағдарламалары мен әдістемелері қайта қарастырылуда.

Белгіленген шараларды іске асыру қауіпті өнеркәсіптік объектілердегі авариялылық пен өндірістік жарақаттанушылықты төмендетуге және біздің республика экономикасының тұрақты өсуін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Дереккөз: «Қазақстанда еңбекті қорғау»   



Самое выгодное предложение

Самое выгодное предложение

Воспользуйтесь самым выгодным предложением на подписку и станьте читателем уже сейчас

Живое общение с редакцией






© 2007–2017  «Кадры и охрана труда  МЦФЭР - Казахстан» 

Все права защищены. Полное или частичное копирование любых материалов сайта возможно только с письменного разрешения редакции  «Кадры и охрана труда МЦФЭР - Казахстан». Нарушение авторских прав влечет за собой ответственность в соответствии с законодательством РК.

По вопросам подписки обращайтесь:        +7 (727) 323-62-12/13

По вопросам клиентской поддержки:          +7 (727) 237-77-04


  • Мы в соцсетях
Сайт предназначен для специалистов по кадровому делу, охране труда и делопроизводству

Чтобы продолжить чтение, пожалуйста 
зарегистрируйтесь.
Это бесплатно и займет всего минуту, а вы получите:
  • доступ к 1 500+ полезным статьям
  • 2 500+ актуальных ответов от ведущих экспертов
  • шаблоны документов, пошаговые инструкции
  • ежедневно обновляемая информация
  • приглашение на участие в семинарах и вебинарах 

У меня есть пароль
напомнить
Пароль отправлен на почту
Ввести
Я тут впервые
И получить доступ на сайт Займет минуту!
Введите эл. почту или логин
Неверный логин или пароль
Неверный пароль
Введите пароль