Қызметкердің еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау құқықтары

119
Кабжамитов М. Т.
Автор "Библиотеки специалиста по охране труда: приложение к журналу «Охрана труда. Казахстан»", государственный инспектор труда, заместитель руководителя Управления труда Павлодарской области
Қызметкерлерді жабдықпен, құралдармен, техникалық құжаттамамен жəне еңбек міндеттерін атқару үшін қажетті өзге де құралдармен жұмыс берушінің өз қаражаты есебінен қамтамасыз ету

ҚР ЕК 314-бабына сəйкес қызметкер құқылы:
1) еңбек қауіпсіздігі жəне еңбекті қорғау талаптарына сай жабдықталған жұмыс орнына;
Жұмыс орны – қызметкердің еңбек қызметі процесінде еңбек міндеттерін орындауы кезінде тұрақты немесе уақытша болатын орны.
ҚР ЕК 22-бабы, 1-тармағының 17) тармақшасымен қызметкердің еңбек қауіпсіздігі жəне еңбекті қорғау талаптарына сəйкес жабдықталған жұмыс орнына құқылы екендігі белгіленген.
Жұмыс орындарына қойылатын талаптар өзіне технологиялық үдерістің барлық құрамдастарын – зиянды өндірістік факторлардың белгілі бір деңгейлерін, жабдықтарды, аспаптар мен айлабұйымдарды, үй-жайлар мен алаңдарды, шикізатты жинастыру мен тасымалдауды ұйымдастыруды,
құрамдастар мен дайын өнімді қамтиды, олар еңбек қауіпсіздігі жəне еңбекті қорғау жөніндегі нормативтік актілермен белгіленген қауіпсіздік талаптарына сəйкес келуі тиіс (ҚР ЕК-нің 308-бабы).
2) еңбек қауіпсіздігі жəне еңбекті қорғау жөніндегі, сондай-ақ еңбек шартында, ұжымдық ш артта көзделген талаптарға сəйкес санитарлық-тұрмыстық үй-жайлармен, жеке жəне ұжымдық қорғану құралдарымен, арнаулы киіммен қамтамасыз етілуге;

Қамтамасыз ету нормативтері 

Қызметкерлерді жабдықпен, құралдармен, техникалық құжаттамамен жəне еңбек міндеттерін атқару үшін қажетті өзге де құралдармен жұмыс берушінің өз қаражаты есебінен қамтамасыз ету (ҚР ЕК 23-бабы, 2-тар мағының 10) тармақшасы).
Қызметкерді санитарлық-тұрмыстық үй-жайлармен қамтамасыз ету нормативтері өнеркəсіптің əртүрлі салалары бойынша санитарлық ережелердің талаптарында баяндалған; сондай-ақ жекелеген нормалар
қауіпсіздіктің салалық ережелері талаптарының арнаулы тарауларының негізіне алынған.
Жеке жəне ұжымдық қорғану құралдарымен, арнаулы киіммен қамтамасыз ету нормативтерін еңбек жөнінде гі уəкілетті мемлекеттік орган белгілейді.
Жеке қорғану құралдарының (бұдан əрі – ЖҚҚ) нормалары Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 30 қаңтардағы «Қызметкерлерге жұмыс берушінің қаражаты есебінен арнайы киім, арнайы аяқ киім жəне басқа да қорғану құралдарын беру нормаларын бекіту туралы» № 172 қаулысымен
бекітілген:
1. Ауыл жəне су шаруашылығы қызметкерлеріне
Өсімдік шаруашылығы жəне мелиорация
Мал шаруашылығы, құс шаруашылығы, омарташылық, ветеринария
Сүт жəне еттік мал шаруашылығы, жылқы шаруашылығы, аңшылық ша руашылығы, ветеринария жəне балық аулау
Ауыл шаруашылық жануарларын жасанд ы ұрықтандыру станциялары мен пункттері
Ауылшаруашылық өнімдерінің сапасы жөніндегі мемлекеттік инспекция
Су шаруашылығы
Креолин өндірісі
Қамыс зауыттары

Жалпы кәсіптері

Ауыл жəне су шаруашылығы кəсі порындарының жалпы кəсіптері
2. Ағаш дайындайтын, ағаш ағызатын, ағаш тасымал дайтын, орман шаруашылығы ұйымдарының қызметкерл еріне
Ағаш дайындау жұм ыстары
Ағаш ағыз у
Орман кесу
Орман шаруашылығы жұмы стары
Өзге де жұмыстар
3. Газдан құтқару жəне қосалқы тау-кен қ ұ тқару командаларының қызметкерлеріне
4. Денсаулық сақтау қызметкерлеріне
5. Байланыс саласындағы қызметкерлер ге
6. Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық қ ызметкерлері не
Трамвай-троллейбустық шаруашылық
Жағалаулық, ги дравликалық құрылғылар, кəріздік жұмыстар
Газ шаруашылығы
Суқұбырлық-арналандыру шаруашы лығы
Тұрғын үй шаруашылығы
Бақша-саяж айлық шаруашылық
Жерлеу қызметтерін көрс ету
Жол-көпірлік шаруашылық
Қалаларды санитарлық тазарту
Тұрмыстық қалдықтарды кəдег е жарат у жəне қайта өңдеу; кəдеге жарату зауыттары
Жалпы кəсіптер
Шағы н мөлшерлі кемеле р жөніндегі мемлекеттік инспекция
7. Құрылыс, құрылыс-монтаждау жə не жөндеу-құрылыс жұмыстарымен айналысатын қызметкерлерге
8. Мəдениет саласындағы негізгі мамандықтар қызметкерлеріне
Театрлар, концерттік ұйымдар, музыкалық жəне би ұжымдары, цирктер
Көркемдік персонал
Артистік персонал
Мəдени-ағартушылық мекемелер мен ұйымдардағы кəсіптер ( кітапханалар, хайуанаттар саябақтары, ойын аттракциондары, мұражайлар, көрме залдары, мəдениет жəне демалыс саяб ақтары, ғылыми-əдістемелік орталықтар, халық шығармашылығы ү йлері, халық мəдениеті орталықтары)
9. Орта білім, арнайы орта білім жəне спорт мекемелері нің қызметкерлерін е
10. Мұна й жəне газ өнеркəсібі қызметкерлеріне
Мұнай жəне газ ұңғымаларын бұрғылау
Мұнай, газ бен газ конденсатын өндіру
Мұнай, мұнай өнімдері мен газды тасымалдау жəне сақтау, мұнай базалары
Табиғи жəне мұнай газын, газ конденсатын қайта өңдеу
Мұнай-битум өндірісі
Газды комприми рлеу, құрғату, төменгі температуралық айыру мен май-
лы абсорбция, газды фракц иялау. Гелий,этан мен сұйық көміртектер өндірісі
Г аз бен конденсаттың күкіртті қосылыстарынан тазарту. Конденсат-
ты тұрақтандыру. Күкірт өндірісі
Мұнай өнімдерін тазарту
Негізгі өндірістерге қызмет көрсету (ұңғым алар бұрғылау, мұнай, газ жəне газ конденсатын өндіру жəне қ айта өңдеу, мұнайды, мұн ай өнімдері мен газды тасымалдау жəне сақтау, мұнай базалары)
Мұнай мен озокеритті шахталық өндіру Ашық тау-кен жұмыстары мен шахтаның үстіндегі жұ мыстар
Озокерит пен озокеритті өнім өндірісі Көмірлерді жерастылық газдандыру
Сирек газдарды өндіру ж əне тазарту Ұңғымаларды бұ рғылауға арналған сазды ұнтақтар, ауырлатқыштар, көмір-сілтілік жəне химиялық реагенттер өндірісі
Тау-кен балауызы өндірісі
Зертханалар
Отрядтардағы, партиялар мен ғылыми-зерттеу кемелеріндегі геофизикалық жə не инженерлік-геологиялық жұмыстар
Құрлы қтық қайраңда суастылық аппараттар мен терең суға сүңгу кешен дерін пайдаланумен суға сүңгу жəне жераст ылық-техникалық жұмыстар
Жалпы кəсі птер
Отрядтардағы, партиялар мен теңіз кемелеріндегі геологиялық барлау жəне геофизикалық жұмыстар
Жағалаудағы өндірістік учаске
11. Мұнай өңдеу жəне мұнай-химиялы қ өнеркəсіп қызметкерлеріне
Синтетикалық спирт өндірісі
Газды сығымдау жəне тасымалдау
Күкірттен тазарту
Газ бөлу
Газ пиролизі жəне сығымдау
Күкірт қышқылды гидраттау спиртінің синтезі жəне тазарту
Тікелей гидраттау спиртінің синтезі жəне тазарту
Күкірт қышқылын концентрациялау
Катализаторлар өндір ісі
Жоғары майлы спирттерді алюмоорганикалық синтез əдісімен өндіру
Спирт қоймасы
Жалпы кəсіптер
Синтетикалық кауч ук өндірісі
Хлорпренді, изопренд і, спиртті, бутилді жəне басқа синтетикалық каучуктер өндірісі
Қышқылд ар қолданылатын өндіріс
Қышқыл дар қолданылмайтын өндіріс
Найрит пен севанит өндірі сі. Абсорбция
Найрит латексін полимерлеу
Севанитті полимерлеу
Найритті полимерлеу
Каучук өндірісінің жалпы кəсіптері
Каучук өндірісіндегі газдан құтқар у станциялары
Полиэфируретанды кауч ук өндірісі
Бутиленді гид раттаумен синтетикалық каучук пен дивинил өндіру
Моновинилацетилен ө ндірісі
Хлорпре н өндірісі
Метил этилпиридин жəне метилвинилпирид ин өндірісі
Каучук өңдеу
Негізгі цехтардағы бақылау-өлшеу аспаптары мен автоматиканы жөндеу жəне қызмет көрсету
Резеңке шина өндірісі
Резеңке бұйымдарды дайын дау
Каучук пен химикалий дайындау
Резеңкелік қоспалар дайындау
Резеңкені каландрлеу жəн е шприцтеу, маталарды резеңкелеу
Бөлшектер дайындамасы (піш імдеу, майлау жəне тігу)
Резеңке бұйымдарды желімдеу , жинастыру
Белдіктер мен тасымалдық таспалар
Қалыптық жəне қалыпталмаған бұйымдар
Эбонитті бұйым дар
Металл бұйымдарын резеңке леу
Резеңке аяқ киі м
Химиялық қорғану бұйымдары
Инженерлік жəне əуеде ұшу мүлкінің бұй ымдары
Бұйымдарды резеңкелеу
Əрлеу жұмыстары
Латексті қоспалар өндірісі
Шина өндірісі
Тежегі ш камералар өндірісі
Кеу екті камералар өндірісі
Шомбал шиналар өндірісі
Шина-пневмат икалық муфталар өндірісі
Велока мералар өндірісі
Велоқаптамалар өндірісі
Велоқұрсаулау тасп аларының өндірісі
Авто-вело дəрілік қобдишалар өндірі сі
Жөндеу материалдарының өндірісі
Өндірі стік-қосалқы жұмыстар

Жеке қорғану құралдары

Еңбек жөніндегі уəкілетті мемлекеттік орган белгілеген нормалар ең төменгі нормалар болып табылады жəне жұмыс беруші еңбек жағдайларының жай-күйіне, өндірістік орта, еңбек үдерісі факторларының орын алуы мен деңгейлері мен мөлшерлеріне қарай оларға деген қажеттілікті анықтайды жеке қорғану құралдарын пайдалану мерзімдерін азайта алады немесе Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 5 желтоқсандағы «Жұмыс берушінің қаражаты есебінен қызметкерлерге сүт, емдік-профилактикалық тағам, арнайы киім, арнайы аяқ киім жəне басқа да жеке қорғану құралдарын беру, ұжымдық қорғану құралдарымен, санитариялық-тұрмыстық үй-жайлармен жəне құрылғылармен қамтамасыз ету қағидаларын; жұмыс берушінің қаражаты есебінен қызметкерлерге емдік-профилактикалық тағам беру нормаларын бекіту туралы» № 1458 қаулысын басшылыққа ала отырып, қосымша ЖҚҚ-н бере алады;

3) еңбек жөніндегі уəкілетті мемлекеттік органға жəне (немесе) еңбек инспекциясы жөніндегі жергілікті органға өз жұмыс орнындағы еңбек жағдайлары мен еңбекті қорғауға тексеру жүргізу туралы өтініш білдіруге;
Қызметкердің өз жұмыс орнында еңбек жағдайлары мен еңбекті қорғау жағдайларына тексеру жүргізу туралы өтініші бойынша жұмыс орнындағы еңбек жағдайлары мен еңбекті қорғауды тексеруді еңбек жөніндегі уəкілетті мемлекеттік орган жəне еңбек инспекциясы жөніндегі жергілікті орган жүргізеді ( ҚР ЕК 22-бабы, 1-тармағының 21) тармақшасы). Еңбек жағдайларын тексеру үшін жұмыс орындарын еңбек жағдайлары бойынша аттестаттау жұмыстарын жүргізуге тартылған мамандандырылға н ұйымдарды (санитарлық-өндірістік зертханалар мен басқаларын) тартуға болады. Жұмыс орнындағы еңбекті қорғаудың жай-күйін тексеруді мемлекеттік еңбек инспекторы қауіпсіздіктің салалық ережелерін пайдаланумен жүргізеді.
4) өзі немесе өз өкілі арқылы еңбек жағдайларын, еңбек қауіпсіздігі жəне еңбекті қорғауды жақсартуға байланысты мəселелерді тексеруге жəне қарауға қатысуға;
Қызметкердің өзі немесе өз өкілі арқылы еңбек жағдайларын, еңбек қауіпсіздігі жəне еңбекті қорғауды жақсартуға байланысты мəселелерді тексеруге жəне қарауға қатысу құқығы ҚР ЕК-нің 22, 340, 341 баптарымен, еңбек қатынастарының тараптарымен келісілген жеке жəне ұжымдық шарттармен, басқа да актілермен көзделеді.
5) денсаулығына немесе өміріне қауіп төндіретін жағдай туындаған кезде бұл жөнінде тікелей басшысына немесе жұмыс берушіге жазбаша түрде хабарлай отырып, жұмысты орындаудан бас тартуға;
Қызметкердің денсаулығына немесе өміріне қауіп төндіретін жағдай туындаған кезде жұмысты оры ндаудан бас тартқан жағдайда қызметкер бұл туралы қызметкер құқығының негізінде тікелей басшысына немесе жұмыс берушіге жазбаша түрде хабарлайды ( ҚР ЕК 22-бабы, 1-тармағының
19) тармақшасы).
ҚР ЕК 311-бабының 2, 3-тармақтарына сəйкес мұндай жағдайда жұмысты орындаудан бас тарту тəртіптік жауапкершілікке тартуға əкеп соқпайды жəне тоқтап тұрған уақытта қызметкердің жұмыс орны (лауазымы) жəне орташа жалақысы сақталады.
6) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен еңбек міндеттерін қауіпсіз атқару үшін қажетті білім алуға жəне кəсіптік даярлыққа;
ҚР ЕК 22-бабы, 1-тармағының 10) тармақшасына сəйкес қызметкер ҚР ЕК 11 тарауында баяндалған тəртіппен кəсіптік дайындыққа, қайта дайындыққа жəне өз біліктілігін арттыруға құқылы.
Еңбек міндеттерін қауіпсіз атқару үшін қажетті білім алу мен қызметкер біліктілігін арттыру мəселелері жұмыс берушінің қаражаты есебінен шешіледі.
7) жұмыс берушіден жұмыс орнының сипаты мен ұйымның аумағы, еңбек жағдайларының жай-күйі, еңбек қауіпсіздігі жəне еңбекті қорғау туралы, өмірі мен денсаулығына төнген қатер туралы, сондай-ақ оны зиянды (ерекше зиянды) жəне (немесе) қауіпті өндірістік факторлардың əсерінен қорғау
жөніндегі шаралар туралы дəйекті ақпарат алуға;
Қызметкерде жұмыс берушіден жұмыс орнының сипаты мен ұйымны ңаумағы, еңбек жағдайларының жай-күйі, еңбек қауіпсіздігі жəне еңбекті қорғау туралы, өмірі мен денсаулығына төнген қатер туралы, сондай-ақ оны зиянды (ерекше зиянды) жəне (немесе) қауіпті өндірістік факторлардың əсерінен
қорғау жөніндегі шаралар туралы дəйекті ақпарат алу құқығы бар (ҚР ЕК 310-бабының 1-тармағы). Бірінші кезекте бұл ақпарат жасалатын еңбек шартында (ҚР ЕК 310-бабының 1-тармағы), кейіннен – өндірістік объектілерді еңбек жағдайлары бойынша аттестаттау материалдарында көрсетілуі тиіс.
8) еңбек қауіп сіздігі жəне еңбекті қорғау талаптарына сай болмауына байланысты ұйымның жұмысы тоқтатыла тұрған уақытта орташа жалақысының сақталуына;
ҚР ЕК 330-бабы, 5) тармақшасына сəйкес мемлекеттік еңбек инспекторларында (немесе басқа уəкілетті мемлекеттік органдарда) ұйымдардың қызметін тоқтата тұру (тыйым салу) құқығы бар. ҚР ЕК 311-бабы, 2-тармағы, 22-бабы, 1-тармағының 20) тармақшасына сəйкес жұмыс берушінің кінəсінен
мəжбүрлі тұрып қалу уақытында қызметкердің жұмыс орны (лауазымы) мен орташа жалақысы сақталады.
9) жұмыс берушінің еңбек қауіпсіздігі жəне еңбекті қорғау саласындағы заңсыз əрекеттеріне шағымдануға;
Еңбек дауын шешу үшін таңдауы бойынша келісім комиссиясына, сотқа жүгінуге; қызметкер еңбек дауын шешу үшін таңдауы бойынша келісім комиссиясына, сотқа жүгінуге жəне жұмыс берушінің еңбек жəне сонымен тікелей байланысты қатынастар саласындағы іс-əрекетіне (əрекетсіздігіне) шағым жасауға құқылы (ҚР ЕК 22-бабы, 1-тармағының 16) жəне 22) тармақшасы).
Жұмыс беруш інің əрекеттеріне шағым жасау жеке еңбек дауы түрлерінің бірі болып табылады. ҚР ЕК 170-бабына сəйкес жеке еңбек дауларын қарастыруды келісім комиссиялары жəне (немесе) соттар жүргізеді.

2016 жылғы «Еңбек қаүіпсіздігі және еңбекті қорғаү жөніндегі маман кітапханасының» материалдарын толығырақ оқыңыздар: biblioteka.mcfr.kz



Ваша персональная подборка

    Участвуй в наших семинарах

    Школа

    Проверь свои знания и приобрети новые

    Записаться

    Самое выгодное предложение

    Самое выгодное предложение

    Воспользуйтесь самым выгодным предложением на подписку и станьте читателем уже сейчас

    Живое общение с редакцией

    © 2007–2017  «Кадры и охрана труда  МЦФЭР - Казахстан» 

    Все права защищены. Полное или частичное копирование любых материалов сайта возможно только с письменного разрешения редакции  «Кадры и охрана труда МЦФЭР - Казахстан». Нарушение авторских прав влечет за собой ответственность в соответствии с законодательством РК.

    По вопросам подписки обращайтесь:        +7 (727) 323-62-12/13

    По вопросам клиентской поддержки:          +7 (727) 237-77-04

    
    • Мы в соцсетях
    Сайт предназначен для специалистов по кадровому делу, охране труда и делопроизводству

    Чтобы продолжить чтение, пожалуйста 
    зарегистрируйтесь.
    Это бесплатно и займет всего минуту, а вы получите:
    • доступ к 1 500+ полезным статьям
    • 2 500+ актуальных ответов от ведущих экспертов
    • шаблоны документов, пошаговые инструкции
    • ежедневно обновляемая информация
    • приглашение на участие в семинарах и вебинарах 

    У меня есть пароль
    напомнить
    Пароль отправлен на почту
    Ввести
    Я тут впервые
    И получить доступ на сайт Займет минуту!
    Введите эл. почту или логин
    Неверный логин или пароль
    Неверный пароль
    Введите пароль