Справочник кадровика

Өндірісте зардап шеккендердің құқықтарын қорғау

  • 26 ноября 2018
  • 810
Постатейный комментарий к Трудовому кодексу
Постатейный комментарий к Трудовому кодексу

Қорғау саласындағы мемлекеттік саясат еңбек қорғауға бағытталған мүдделерінің зардап шеккен өндірістегі жазатайым оқиғаларды және кәсіптік ауруларды.

Жұмыс орнында зардап шеккендердің құқықтарын заңнамалық қорғау

Денсаулығын сақтау құқығы азаматтардың конституциялық құқығы болып табылады (ҚР Конституциясы 29-бабының 1-тармағы), сондықтан мемлекет ҚР заңнамасында еңбекті қорғау мәселелеріне елеулі орын береді, оны ұйымдастыру принциптерін, еңбекті қорғауды мемлекеттік басқару тәсілдерін белгілейді.
Сондай-ақ заңнамамен қызметкерлердің еңбекті қорғауға құқықтарына кепілдіктер мен қамтамасыз ету, еңбекті қорғау туралы заңнаманы бұзғаны үшін жауаптылық, өндірістегі жазатайым оқиғаларды тергеп-тексеру және есепке алу сияқты мәселелер де реттеледі. Жұмыс берушінің еңбектің салауатты және қауіпсіз жағдайларын жасау жөніндегі міндеттері, сондай-ақ еңбекті қорғауды реттейтін нормалардың орындалуын мемлекет тарапынан қадағалау мен бақылау ерекше маңызға ие болады.
ҚР ЕК-нің 120-бабына сәйкес еңбек шартының басқа тарапқа залал (зиян) келтірген тарабы оны ҚР ЕК және ҚР заңдарында белгіленген мөлшерде сот шешімінің негізінде не ерікті түрде өтейді.

★ ҚЫЗЫҚТЫ САУАЛ ★

Жұмыскердің көлік құралын қызметтік мақсаты үшін пайдалануға жұмыс берушінің құқығы бар ма?
Өндірісте зардап шеккендердің құқықтарын қорғау

Гульжан Садуева

эксперт ЭС «ACTUALIS: Кадровое дело», автор ряда изданий Цифрового издательства «МЦФЭР-Казахстан», магистр юридических наук, директор Института профессиональных экспертов и криминалистов РК, профессиональный бухгалтер РК, г. Алматы

Жұмыс орны сақталады

Өндірістік жарақатқа немесе кәсіптік ауруға байланысты еңбекке қабілеттілігінен айырылған қызметкердің жұмыс орны (лауазымы) еңбекке қабілеттілігі қалпына келгенге немесе мүгедектік белгіленгенге дейін сақталады.
Азаматтардың өмірі мен денсаулығына келтірілген зиянның орнын толты ру тәртібі ҚР АК-нің «Зиян келтірілу салдарынан туындайтын міндеттемелер» 47-тарауымен белгіленген. Онда зиянның орнын толтырудың көлемі мен сипатын анықтауға, денсаулығы зақымдануының нәтижесінде немесе асыраушысы қайтыс болған жағдайда айырылған еңбекақыны (табысты) есептеу тәртібіне, зиянның орнын толтыру мөлшеріндегі бұдан кейінгі өзгерістерге және оны тұрмыс құнының көтерілуі мен еңбекке ақы төлеу мөлшерінің артуына байланысты арттыру тәртібіне байланысты іс-әрекеттердің реттілігі баяндалған.
Мысалы, қызметкердің еңбек міндеттерін атқаруына байланысты оның өміріне және (немесе) денсаулығына зиян келтірілгенде жұмыс беруші қызметкерге келтірілген зиянды ҚР азаматтық заңнамасында көзделген көлемде өтеуге міндетті. Сақтандыру төлемдері болған кезде жұмыс беруші қызметкерге сақтандыру сомасы мен зиянның нақты мөлшері арасындағы айырманы өтеуге міндетті.
ҚР АК-нің 940-бабына сәйкес азамат қайтыс болған жағдайда қайтыс болған адамның асырауындағы немесе ол қайтыс болған күнге дейiн одан жәрдем ақша алуға құқылы болған еңбекке жарамсыз адамдардың, қайтыс болған адамның ол қайтыс болғаннан кейiн туған баласының, сондай-ақ ата-анасының бiреуі, зайыбы не еңбекке қабiлеттілігiне қарамастан жұмыс iстемейтiн және қайтыс болған адамның асырауында болған балаларын, немерелерiн, жасы 14-ке толмаған не аталған жасқа толса да, медицина органдарының қорытындысы бойынша денсаулық жағдайына байланысты басқа адамның күтуiне мұқтаж аға-iнiлерi мен апа-қарындастарын (жас балаларды) күтумен айналысатын, отбасының басқа да мүшесiнiң зиянды өтетiп алуға құқығы бар.
Қайтыс болған адамның асырауында болған және ол қайтыс болғаннан кейiн 5 жылдың iшiнде еңбекке жарамсыз болып қалған адамдардың да зиянды өтетiп алуға құқығы бар.

«Actualis: Госзакупки»

42


Бүгін «Actualis: Кадровое дело» электрондық жүйесіне кіру мүмкіндігінің саны


Зиянды өтетуге құқығы бар

Ата-аналарының бiреуi, зайыбы не жұмыс iстемейтiн және қайтыс болған адамның осы баптың 1-тармағында көрсетiлген балаларын, немерелерiн, ағаiнiлерi мен апа-қарындастарын күтумен айналысатын және күтудi жүзеге асыру кезеңiнде еңбекке жарамсыз болып қалған отбасының басқа мүшесi осы адамдарды күту аяқталғаннан кейiн зиянды өтетiп алу құқығын сақтап қалады.

Зиян:

  • кәмелетке толмағандарға – он сегiз жасқа толғанға дейiн;
  • он сегiздегi және одан да ересек жастағы оқушыларға – күндiз оқыту нысанындағы оқу орындарындағы оқуы аяқталғанға дейiн, бiрақ әрi кеткенде жиырма үш жасқа дейiн;
  • елу сегiз жастан асқан әйелдер мен алпыс үш жастан асқан ер адамдарға – өмiр бойы;
  • мүгедектерге мүгедектiк мерзiмiне;
  • ата-аналарының бiреуiне, жұбайына не қайтыс болған адамның асырауында болған балаларын, немерелерiн, аға-iнiлерi мен апа-сiңлiлерiн, қарындастарын күтумен айналысатын отбасының басқа мүшесiне – олар он төрт жасқа толғанға дейiн не денсаулық жағдайы өзгергенге дейiн өтеледi.

ҚР ЕК 43-бабының негізінде қызметкердің еңбек міндеттерін орындауға байланысты жарақаттануына, кәсіптік ауруға шалдығуына немесе денсаулығына өзге де зақым келуіне байланысты еңбекке қабілеттілігі қалпына келгенше немесе мүгедектік белгіленгенге дейін не кәсіби еңбекке жарамдылығынан айрылуы белгіленгенше жұмыс беруші қызметкерді анағұрлым жеңіл жұмысқа уақытша ауыстыруға не ҚР азаматтық заңнамасына, сондай-ақ еңбек шартының,
ұжымдық шарттың талаптарына сәйкес зиянның өтемін төлей отырып, оны жұмыстан босатуға міндетті.

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2015 жылғы 21 қаңтардағы № 38 бұйрығы қаулысымен бекітілген «Адамға әсер ететін физикалық факторлар (компьютерлер мен бейнетерминалдар) көздерімен жұмыс істеу жағдайларына қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларында «жеңіл жұмыс» бойынша түсініктеме бар.
Қызметкер еңбек міндеттерін атқаруға байланысты өндірістік жарақат алған, кәсіптік ауруға шалдыққан немесе денсаулығына өндіріске байланысты емес өзге де зақым келген кезде басқа жұмысқа уақытша ауысудан жазбаша түрде бас тартқан жағдайда қызметкермен еңбек шарты.
«Қазақстан Республикасында мүгедектердi әлеуметтiк қорғау туралы» 2005.13.04 № 39-III ҚР Заңының 34-бабына сәйкес, жұмыс берушiнiң кiнәсiнен жұмыста мертігуге ұшыраған және (немесе) кәсiптiк ауруға шалдыққан мүгедектердi жұмысқа орналастыру үшiн жұмыс берушi кәсiптiк оқытуды немесе қайта оқытуды, арнаулы жұмыс орындарын құруды осы Заңға сәйкес жеке қаражаты есебiнен қамтамасыз етедi.



Жұмыс берушінің міндеттері

ҚР ЕК 22-бабы сай қызметкердiң еңбек міндеттерін атқаруға байланысты денсаулығына келтірілген зиянды өтетуге құқығы бар, ал жұмыс беруші ҚР ЕК 23-бабы сәйкес қызметкердiң еңбек (қызметтiк) мiндеттерiн орындау кезiнде өмiрi мен денсаулығына келтiрiлген зиянды өтеуге міндетті.

Жазатайым оқиға өндіріспен байланысты болған жағдайда жұмыс беруші зардап шегушіге (отбасы мүшелеріне) оның денсаулығына келтірілген залалдың орнын толтыру туралы бұйрық шығаруға міндетті. Жұмыс берушілердің қызметкерлер өміріне және (немесе) денсаулығына келтірілген зиянның орнын толтыру тәртібі заңнамамен белгіленеді.
ҚР ЕК 22-бабының  сәйкес қызметкердің өз құқықтары мен заңды мүдделерін заңға қайшы келмейтін барлық тәсілдермен қорғауға құқығы бар.
Еңбек дауларын келісім комиссиялары және (немесе) соттар қарайды. Қызметкерлердің құқықтары мен мүдделерін қорғау олардың, олардың өкілдерінің, өзге органдар мен тұлғалардың мемлекеттік еңбек инспекциясы органдарына өтініштер мен жүгіністер беру, сондай-ақ кәсіпорынның келісім комиссиясына өтініштер және өндірістегі жазатайым оқиғаның нәтижелері бойынша жұмыс берушінің әрекетіне (әрекетсіздігіне) сотқа талап арыздар беру жолымен жүзеге асырылады.

Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі. Баптар бойынша практикалық түсіндірме

Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне енгізілген өзгерістер мен толықтырулар ескеріле отырып әзірленді және Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мақұлдады.

Өндірісте зардап шеккендердің құқықтарын қорғау
Авторлық ұжымның жетекшісі: С. Ғ. Бисақаев, «Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Еңбекті қорғау жөніндегі республикалық ғылыми-зерттеу институты» РМҚК-ның бас директоры, академик, техника ғылымдарының докторы, профессор.
Өндірісте зардап шеккендердің құқықтарын қорғау

Құқықтарын қорғау

Қызметкерлердің құқықтары мен бостандықтарын сақтау және қорғауды қамтамасыз ету мемлекеттік еңбек инспекциясы негізгі міндеттерінің бірі болып табылады. Мемлекеттік еңбек инспекциясының қызметі қызметкерлер құқықтары мен бостандықтарын, заңдылықты, объективтілікті, тәуелсіздік пен жариялылықты құрметтеу, сақтау және қорғау негізінде жүзеге асырылады.

ҚР Жоғары Сотының 2017. 06.10. № 9 «Соттардың еңбек дауларын шешу кезінде заңдарды қолдануының кейбір мәселелері туралы» нормативтік қаулысына сәйкес еңбек шарттарынан келіп шығатын еңбек даулары соттан тыс тәртіппен келісім комиссиясымен, сондай-ақ тікелей сотпен қарастырылуы мүмкін. Келісім комиссиясына жүгіну еңбек дауы тарабының міндеті емес, құқығы болып табылады.
Келісім комиссиялары тараптардың келісімі бойынша еңбек дауларының кез келген санатын қарастыра алады. Келісім комиссиясының шешімімен келіспеген, сондай-ақ ол орындалмаған жағдайда еңбек дауының тарабы сотқа өтінішпен жүгінуге құқылы, сот еңбек дауын мәні бойынша қарайтын болады. 

Дереккөз: «ACTUALIS: Кадрлық іс» электрондық жүйесі, тегін демо-қолжетімділік алу

Участвуй в наших семинарах

Школа

Проверь свои знания и приобрети новые

ЗАПИСАТЬСЯ

Самое выгодное предложение

Самое выгодное предложение

Воспользуйтесь самым выгодным предложением на подписку

ПОДРОБНЕЕ
Мы в соцсетях
Мы еще не знакомы?

Давайте познакомимся!
Пользователи, которые зарегистрированы на сайте, имеют ряд преимуществ:

  • Читают закрытые материалы
  • Первыми узнают последние новости
  • Пользуются всеми возможностями сервисов  

У меня есть пароль
напомнить
Пароль отправлен на почту
Ввести
Введите эл. почту или логин
Неверный логин или пароль
Неверный пароль
Введите пароль
Я тут впервые
Это займет не больше 1 минуты
Зарегистрироваться
Внимание!

Для скачивания файла необходима регистрация или авторизация

У меня есть пароль
напомнить
Пароль отправлен на почту
Ввести
Введите эл. почту или логин
Неверный логин или пароль
Неверный пароль
Введите пароль
Я тут впервые
Это займет не больше 1 минуты
Зарегистрироваться