Еңбек нарығын жаңғырту және әлеуметтік қамтамасыз ету деңгейін арттыру туралы

66
Еңбек нарығын жаңғырту және әлеуметтік қамтамасыз ету деңгейін арттыру туралы
Сөйлейтін сөзінен қр еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Тамара Дүйсенованың отырысында ҚР 21 ақпан 2017 ж.

 «Бірінші белес, ол – еңбек нарығын жаңғырту. Мұнда үш маңызды мақсатты жүзеге асыру қарастырылған. Алғашқы кезекте, өзіндік тұрғыда еңбекке орналасу мен жекеменшік іс ашу үшін еңбек ресурстарының біліктілігін арттыруға мүмкіндік аясын кеңейткен жөн деп санаймыз», - деді Тамара Дүйсенова.

Жаппай оқытуды ұйымдастыру

Министр, өткен жылы, жұмыс берушілер ұсынған 26 мыңнан астам бос жұмыс орны сол күйі жабылмай қалғанын еске салды. Аталған орындарға, білімі тек мектеп деңгейінде болғаннан кейін, экономикалық белсенді санаттағы 26 пайыз жас азаматтар қол жеткізе алмаған. Ал жоғары және орта арнайы оқу орындары түлектерінің басым бөлігінің мамандығына еңбек нарығында сұраныс байқалмаған немесе біліктіліктері жұмыс берушілердің талаптарына сай келмеген.

 «Тиісті түйткілді күрделендірмей, еңбек ресурстарының біліктілігін көтеру үшін, Елбасы тапсырмасы аясында жаңа Нәтижелі жұмыспен қамтуды және жаппай кәсіпкерлікті дамыту бағдарламасы (әрі қарай – Бағдарлама) жасалып шықты. Басты мақсат – отандастарымызды еңбек нарығында сұранысқа ие кәсіптерге немесе кәсіпкерлік негіздеріне жаппай оқытуды ұйымдастыру.

Осыған байланысты, бізге, жергілікті атқарушы органдармен бірлесе отырып, бастапқы сәтте құрылатын жұмыс орындарының санын анықтау қажет. Бұл жұмыс басталып кетті және алдын ала есептеулер бойынша, мемлекеттік, салалық және өңірлік даму бағдарламаларын жүзеге асыру аясында құрылатын жұмыс орындарының жалпы көлемі 154 мыңға жуықтайтын болады. Сонымен қатар, азаматтарға, еңбек нарығында зәрулік сезілетін кәсіптер тізімін яки кәсіпкерліктің басым бағыттарын ұсынған абзал. Тізім, жергілікті атқарушы органдар қалыптастыратын кешенді жоспарға және жұмыс берушілер жұмыспен қамту орталықтары мен электрондық ресурстарға жолдайтын бос орындарға қатысты жасақталады. Тағы бір маңызды жайт, азаматтарға алғашқы ретте техникалық және кәсіби білім беру (әрі қарай – ТжКБ) орындарында тегін білім алуын және де келесі кәсіпті игеруде қысқамерзімді курстарды қамтамасыз еткен ләзім. Осы орайда, мемлекет, оқуға кететін шығындарды толық жауып, шәкіртақы төлейтін болады. Жол мен тұру қаражаты да өтеліп, ТжКБ нысандарында оқитындарға бір реттік ыстық ас беріледі», - деді Тамара Дүйсенова.  

Үшін нәтижелілік қысқа мерзімді курстар

Қысқамерзімді курстардың тиімділігін қамтамасыз ету үшін, жергілікті атқарушы органдармен тізе қосқан райда, төмендегідей арнайы жобалар атқарылмақ:

- үй ішінен шағын балабақшалар ашуға мүмкіндік бере отырып, зейнеталды жастағы әйелдерді өнімді еңбекпен қамту мақсатында, мектепке дейінгі жастағы балаларға тәрбиелеушілер мен кәсіби бала бағушылар дайындау;

- арнаулы әлеуметтік қызметтерге мұқтаж тұлғаларға қызмет көрсету үшін әлеуметтік жұмыс жөніндегі кеңесшілер даярлау және аталған азаматтар санатына шағын сыйымдылықтағы үйлер ашуға жағдай жасау;

- «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы іске асырып жатқан «Бастау-Бизнес» жобасы аясында кәсіпкерлік негіздеріне үйрету;

- еңбек нарығына қажет немесе жұмыс берушілер сұраныс білдірген кәсіптерге оқыту;

- жаппай компьютерлік сауаттылыққа оқыту.

Алыс ауылдық жерлерде тұратын азаматтарға сабақтардың қолжетімді болуы үшін, мобильді оқу орталықтары ұйымдастырылмақ: Ақмола, Ақтөбе, Шығыс Қазақстан, Маңғыстау және Қостанай облыстарында арнайы дәрісханалары бар жылжымалы кешендер түрінде; шалғай ауылдық жерлерде аз сыйымдылықтағы мектептер ауқымында; жұмыс берушілер мүмкіндігін пайдаланған сипатта.

«Оқу сабақтары аяқталған соң, әр Бағдарлама қатысушысының білімі мен шеберлігі, меңгерген дағдылары тәуелсіз бағалаудан өтіп, оның нәтижесінде оларға сертификаттар тарту етіледі. Сертификат алған адамдар өздігімен жұмысқа орналаса алады және бос жұмыс орындарына, әлеуметтік жұмыс орындарына, жастар тәжірибесіне жіберіледі. Сондай-ақ, несие алып, дербес іс ашуға мүмкіндік туады», - деп бөлісті министр.

Кредит беру халықтың

Тамара Дүйсенова, Бағдарлама қатысушыларына несие, қалалық жерлерде «Даму» қоры арқылы, ауылдарда және шағын қалаларда Ауыл шаруашылығы қаржылай қолдау қоры мен Аграрлық несие корпорациясы арқылы берілетінін хабарлады. Несие сомасы 8 мың айлық есептік көрсеткішке дейін өскен (18 млн теңгеге дейін) және мерзімі 5 жылға дейін (мал маруашылығы мен ауылшаруашылық кооперативтеріне – 7 жылға дейін). Жылдық мөлшерлемесі – 6% шамасында. Осымен бірге, Аграрлық несие корпорациясы арқылы берілетін несиелерді кепілдендіру тетігі енгізілген: бастауыш кәсіпкерлерге 85% және кәсібі қызмет етіп тұрған бизнес иелеріне 50% маңайында.   

Осы жылы Бағдарламаны жүзеге асыруға 85,3 млрд теңге бюджет қаржысы қарастырылған.

Басқару жұмыс күшімен

Министр, еңбек нарығын жаңғыртудағы келесі шара ретінде, жұмыс күшінің бір саладан екіншісіне ауысуын басқаруды атады.

«Бұл мәселе әлемдік экономиканың даму қарқынында да аңғарылады. Жаңа технологиялардың енгізілуі мен өнімге сұраныстың өзгеруіне байланысты, өндірістің салалық құрылымы басқаша сипатқа енуде. Егер 80-ші жылдары ұлттық экономикада жұмыспен қамтылған халықтың көп бөлігі өнеркәсіп секторында шоғырланған болса, соңғы жылдары қызметтер секторына ойысты. Жаңа өндіріс түрлері мен мамандықтар пайда болды. Осыған байланысты, бізге, жұмыс берушілермен және жергілікті атқарушы органдармен бірлесіп, өңірлердегі жаңа технологиялар енгізіп жатқан және жұмыс орындарын қысқартуды жоспарлаған салалар мен кәсіпорындар тізбесін анықтау керек. Сонымен қатар, арнайы дайындық өткізу мен босаған жұмысшыларды басқа қызмет түрлеріне бағыттауды қамтитын Жол картасын жүзеге асыруды қамтамасыз еткен жөн», - деп нақтылады Тамара Дүйсенова.

Елдегі еңбек нарығын жаңғырту барысында, бос жұмыс орындары мен жұмыс іздеушілер туралы барлық дерек жинастырылатын, Біртұтас электрондық биржа құрылмақ. Осы ретте, ағымдағы жылы, жұмыспен қамту орталықтары соны кейіпте жаңғырмақ.

Қызметтердің жаңа стандарттары

«Қызмет көрсетудің жаңа стандарттары түзіліп, жұмыспен қамту орталықтары мемлекеттік мекеме сипатынан шаруашылық жүргізу құқығындағы мемлекеттік коммуналдық кәсіпорын болып өзгереді. Бұл арқылы, жекеменшік саладағыдай, орталық қызметкерлерінің еңбегі түпкі нәтижесіне қарай төленетін болады. Сонымен бірге, жұмыспен қамту орталықтары жаңа компьютерлермен жабдықталып, министрліктің барлық ақпараттық жүйесіне және эталон базаларына қолжетімділікті қамтамасыз ететін бағдарламалық кешендер орнатылады. Көрсетілетін қызметтер сапасын жақсарту мақсатында, үстіміздегі жылы, Астана, Алматы қалаларында және облыс орталықтарында электрондық кезек енгізуді көздеп отырмыз», - деп мән-жайға қанықтырды Тамара Дүйсенова.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің пікірінше, отандық еңбек нарығын жаңғыртудағы үшінші маңызды құрамдас бөлік, үйлесімді көші-қон саясаты болуда. Ол, сондай-ақ, жыл басынан бері Қазақстанда шетелдіктерді жұмысқа тартудың жаңа әдісі жұмыс істеп тұрғанына назар аударды. Ендігі уақытта, әр шақырылған маман үшін, жұмыс беруші мөлшері салалар мен жұмысшының біліктілік деңгейіне қарай есептелетін салық төлейтін болады. Бүгінде, шетелдік білікті кадрлар, Қазақстанда өздігімен келе алады және оларға экономиканың басым бағыттарында сұранысқа ие кәсіптер тізіміндегі мамандықтар бойынша жұмысқа орналасуға жол ашық. 

«Жергілікті атқарушы органдар мен жұмыс берушілер тарапы, шетелдік мамандарға рұқсат берумен қатар, оларға жұмыс орнын ұсынуда және еңбекақысын тағайындау кезінде заңның бұлжытылмай сақталуын қамтамасыз етуі міндетті.

Көші-қон саясаты және әлеуметтік қамтамасыз ету

Бізге, бәрінен бұрын білікті кадрлар тартуға бейімделген, салмақты көші-қон саясаты қажет. Қазіргі уақытта, көші-қон үдерістерімен байланысты қауіп-қатерлер кезінде ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуді; азаматтар мен мигранттарды ел аумағында оңтайлы орналастыруды; экономиканың қажетті жұмыс күшіне сұранысын қамтамасыз етуді қарастыратын Көші-қон саясаты тұжырымдамасы жобасын дайындадық», - деп қосты ҚР ЕХӘҚМ басшысы.

Мемлекет басшысы, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің алдына қойған сындарлы міндеттердің бірі, 2017-2018 жылдары азаматтарды әлеуметтік қамту деңгейін біртіндеп көтеру болып отыр.

«Бірінші кезеңде, яғни 2017 жылдың 1 шілдесінен бастап, ынтымақты зейнетақы мөлшері, жылдың басында қосылған 9 пайызды ескергенде, 11%-ға  ұлғайтылады; базалық зейнетақы мөлшері,  жылдың басында қосылған 7 пайызды ескергенде, 13%-ға көтеріледі. Нәтижесінде, біз, 2016 жылмен салыстырғанда зейнетақы мөлшерін 2017 жылғы 1 шілдеден бастап 20%-ға дейін арттыруды қамтамасыз етеміз. Бұл барлық зейнеткерлерге немесе 2 миллионнан астам адамға қатысты. Бюджетті нақтылау кезінде бұл мақсатқа шамамен 80 млрд теңге көзделген», - деп түсіндірді министр.

Әлеуметтік көмек

Оның айтуынша, екінші кезеңде, жаңа әдістеме бойынша есептелетін ең төменгі күнкөріс деңгейінің өзгеруіне байланысты, 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап мүгедектік, асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша жәрдемақы және базалық зейнетақы мөлшері 16%-ға дейін артпақ.

Өсімнің үшінші кезеңі тек базалық зейнетақыға қатысты болады және 2018 жылғы 1 шілдеден бастап жүзеге асады деп болжануда. Бұл базалық зейнетақыны тағайындау әдістемесінің өзгеруімен байланысты. Жаңа тәсілге сәйкес, ол, 1998 жылға дейін еңбек өтілі мен 1998 жылдан кейін жинақтаушы зейнетақы жүйесіне зейнетақы аударымдарының келіп түсу кезеңдері кіретін зейнетақы жүйесіне қатысу өтіліне қарай тағайындалатын болады. Бұл мақсаттарға республикалық бюджеттен келесі жылдың екінші жартысына 147 млрд теңге бөлінген.  

«Еңбек, әлеуметтік қорғау және көші-қон комитеті аумақтық департаменттері, Азаматтарға арналған мемлекеттік корпорация дирекциясы филиалдары (зейнетақы мен жәрдемақы төлеу орталықтары) басшыларының назарын, базалық зейнетақы барлық зейнеткерлерге байланысты қайта саналатынына аударғым келеді. Мұнда, біріншіден, зейнеткерлік құжаттардағы 1998 жылға дейінгі еңбек өтілі қаралады. Бұл дегеніміз, зейнеткерлерге жұмыс өтілі жайлы қосымша құжат тапсырудың қажеті жоқ. Екіншіден, олардың жинақтаушы зейнетақы жүйесіне қатысқаны анықталса, міндетті зейнетақы жарналарының аударылғаны жайлы ақпарат ҚР ЕХӘҚМ Еңбек ресурстарын дамыту орталығының Бірыңғай есептік ақпараттық базасынан берілетін болады. Осы орайда, қандай да бір қосымша құжаттарды тапсыру қажет етілмейді», - деп атап өтті Тамара Дүйсенова.  

ҚР ЕХӘҚМ басшысы, сонымен бірге, бүгінгі таңда өзін жұмыспен қамтыған 1 миллионнан астам адам жинақтаушы зейнетақы жүйесіне қатыспайтынын келтірді. Бұл адамдар зейнеткерлік жасқа жеткенде зейнетақының бір ғана түрін – ең төмен күнкөріс деңгейінің 54 % мөлшерінде базалық зейнетақыны алатын болады. 

«Облыстар әкімдерінің орынбасарлары, жұмыспен қамту орталықтарының, министрліктің аумақтық департаменттерінің басшылары осы санаттағы адамдармен мекенжайлары бойынша жұмыс жүргізіп, қажеттілігіне қарай оларды жұмыспен қамту орталықтарында жұмыссыз не өзін нәтижесіз жұмыспен қамтыған ретінде тіркеулері, сондай-ақ, Нәтижелі жұмыспен қамтуды және жаппай кәсіпкерлікті дамыту бағдарламасы шеңберінде оларға мемлекеттік қолдау көрсету үшін шараларды қолға алулары қажет», - деп нұсқады министр.

Министрліктің тағы бір жауапты жұмыс бағыты ретінде, Тамара Дүйсенова, азаматтарға көрсетілетін әлеуметтік жәрдемді жаңғыртуды атады. Бұл қадам, 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап, екі маңызды тұжырымдамалық өзгеріс арқылы іске асырылмақ.

«Бірінші кезекте арнаулы мемлекеттік жәрдемақылар жекелеген азаматтар тобының ыңғайына қарай икемделеді. Мысалға, мүгедектерге арналған арнаулы мемлекеттік жәрдемақылар, мүгедектік бойынша мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақымен біріктірілетін болады. Бұл 2 жәрдемақыны алу үшін, мүмкіндігі шектеулі жандарға, екі түрлі құжаттар пакетін дайындауға тура келеді. Жаңа көзқарасқа сай, көлемі қазір төленетін қос түріне сәйкес болатын, мемлекеттік жәрдемақының бір кепілденген түрі тағайындалатын болады», ¬- деп айқындады ведомство жетекшісі.

Дәл сондай өзгерістер көпбалалы аналарға («Алтын алқа», «Күміс алқа» белгілерімен марапатталған немесе бұған дейін «Батыр ана» атағын алған, одан басқа I және II дәрежедегі «Ана даңқы» орденімен марапатталған) төленетін арнайы мемлекеттік жәрдемақыға да енгізілмек. Қазіргі кезде, аналардың бұл санаты үшін жәрдемақының 3 түрі қарастырылған, яғни, құжаттар пакеті үшеу болуы керек.

«Бұл тұста құжат тапсырудағы қиындықтардан тыс, жәрдемақыны беру тәртібінің саналуан заңдармен реттелетіні ыңғайсыздық тудырады. Сондықтан, көпбалалы аналарға арналған арнаулы мемлекеттік жәрдемақы «көпбалалы аналарға арналған жәрдемақы» болып өзгереді және оны алу үшін бір ғана құжаттар пакетін ұсынса жеткілікті болады», - деп атап көрсетті министр.

Халықты әлеуметтік қамтамасыз етудегі екінші елеулі өзгеріс жайында айтар болсақ, 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап, жұмысқа жарамды отбасы мүшелерінің міндетті түрде жұмыспен қамту шараларына белсенді қатысу талабымен, әрбір мүшесіне санағанда табысы ең төменгі күнкөріс деңгейінің (бүгінде – 40%) 50 пайыздан төмен отбасыға, атаулы әлеуметтік көмекті (әрі қарай - АӘК) көрсетудің жаңа тәртібін енгізу қарастырылған. Олар қазіргі іс жүзіндегі қағидалардың орнына ұсынылмақ:

- көпбалалы отбасыларға арнаулы мемлекеттік жәрдемақы;

- аз қамтылған отбасыларға арналған 18 жасқа дейінгі мемлекеттік балалар жәрдемақысы;

- аз қамтылған үй шаруашылығына берілетін атаулы әлеуметтік көмек.

АӘК жаңа үлгіде шартсыз және шартты ақшалай көмек болып 2 түрге бөлінеді.

Шартсыз ақшалай көмек, құрамында еңбекке жарамсыз мүшелері бар отбасыларға (мәселен қарт зейнеткерлер мен мүгедектер отбасы) немесе еңбекке жарамды мүшелері еңбекпен қамту шараларына белгілі бір себептермен қатыса алмайтын отбасыларға (мысалы мектеп жасындағы балалары бар жалғызбасты ана) беріледі. Мұндай отбасылардан жәрдемақы алуы үшін жұмыспен қамту шараларына міндетті түрде қатысу талап етілмейді.

Шартты ақшалай көмек құрамында еңбекке жарамды кем дегенде бір мүшесі бар отбасыға әлеуметтік келісімшарт жасасқан жағдайда, сонымен қатар, отбасының барлық еңбекке жарамды мүшелері жұмыспен қамту шараларына міндетті түрде қатысқан жағдайда беріледі. 

Тамара Дүйсенова, ең төменгі күнкөріс деңгейі әлеуметтік қамсыздандыру жүйесінің базалық стандарты болып табылатынын еске салды. Бұл ретте, Мемлекет басшысының тапсырмасы аясында, 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап, қазақстандықтардың тұтыну шығындарының нақты деңгейін көрсететіндей, ең төменгі күнкөріс деңгейін есептеу әдістемесі қайта қарастырылмақ. Мұндай өзгеріс  шамамен 3 млн адамға базалық зейнетақы, мүгедектер, асыраушысынан айырылған отбасылар үшін жәрдемақы, атаулы әлеуметтік көмек және мүгедек балаларды күтушілердің жәрдемақы мөлшерін өсіруді қамтамасыз етпек. Бұл мақсатқа бюджеттен қосымша 63 миллиард теңге бөлінбек.

Министр, сөзінің қорытындысында, азаматтарға әлеуметтік қызмет көрсету жүйесін жаңғырту өз жалғасын табатынын мәлімдеді. 

Монополиясыздандыру нарығын арнаулы әлеуметтік қызметтер

«Бірінші кезеңде арнаулы әлеуметтік қызмет көрсету нарығын демонополизациялау қамтамасыз етілді.  Бұл қызмет көрсететін ұйымды азаматтардың өздеріне таңдауға (мемлекеттік секторда не үкіметтік емес ұйымдар бойынша); балалар психоневрологиялық интернат-үйлеріне кезекті жоюға; қызметтерді тұтынушыларға жақындатуға мүмкіндік берді.

Биылдан бастап өзгерістің екінші кезеңін бастаймыз. Бұл кезең азаматтардың тұратын жерлерінде қызмет көрсетудің қолжетімділігін қамтамасыз етуге бағытталады. Осыған орай, жоғарыда айтқанымдай, жаңа Нәтижелі жұмыспен қамтуды және жаппай кәсіпкерлікті дамыту бағдарламасының аясында өңірлерге екі жобаны іске асыруды ұсынып отырмыз (әлеуметтік жұмыс жөніндегі кеңесшілерді даярлау және арнайы әлеуметтік қызметтерге мұқтаж жандарға қызмет көрсетуге арналған шағын сыйымдылықтағы үйлер ашу). Бұл жобаларды жүзеге асыру арқылы, бір жағынан ауылдық жерлерде тұратын азаматтардың арнаулы әлеуметтік қызметтерге сұранысын өтеуге мүмкіндік туады, екінші жағынан зейнеталды жастағы әйелдерді және мүмкіндігі шектеулі жандардың өздерін өнімді жұмыспен қамтуға тартуға жол ашылады», - деп түйіндеді Тамара Дүйсенова.

ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің басшысы, облыс әкімдерінің орынбасарларына, жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар басқармалары, жұмыспен қамту орталықтары жетекшілеріне, 1 наурызға дейін бұл жобаларды өңірлерде жүзеге асыру мүмкіндігін айқындауды және ағымдағы жылдың 1 сәуірінен жүзеге асыра бастауды кеңес етті. 

Дереккөз: Қазақстан Республикасы еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі ресми интернет-ресурсы



Ваша персональная подборка

    Участвуй в наших семинарах

    Школа

    Проверь свои знания и приобрети новые

    Записаться

    Самое выгодное предложение

    Самое выгодное предложение

    Воспользуйтесь самым выгодным предложением на подписку и станьте читателем уже сейчас

    Живое общение с редакцией

    © 2007–2017  «Кадры и охрана труда  МЦФЭР - Казахстан» 

    Все права защищены. Полное или частичное копирование любых материалов сайта возможно только с письменного разрешения редакции  «Кадры и охрана труда МЦФЭР - Казахстан». Нарушение авторских прав влечет за собой ответственность в соответствии с законодательством РК.

    По вопросам подписки обращайтесь:        +7 (727) 323-62-12/13

    По вопросам клиентской поддержки:          +7 (727) 237-77-04

    
    • Мы в соцсетях
    Сайт предназначен для специалистов по кадровому делу, охране труда и делопроизводству

    Чтобы продолжить чтение, пожалуйста 
    зарегистрируйтесь.
    Это бесплатно и займет всего минуту, а вы получите:
    • доступ к 1 500+ полезным статьям
    • 2 500+ актуальных ответов от ведущих экспертов
    • шаблоны документов, пошаговые инструкции
    • ежедневно обновляемая информация
    • приглашение на участие в семинарах и вебинарах 

    У меня есть пароль
    напомнить
    Пароль отправлен на почту
    Ввести
    Я тут впервые
    И получить доступ на сайт Займет минуту!
    Введите эл. почту или логин
    Неверный логин или пароль
    Неверный пароль
    Введите пароль