Справочник кадровика

Келісу комиссиясы еңбек даулары бойынша қалай жұмыс істейді

  • 29 ноября 2018
  • 365
Келісу комиссиясы қалай жұмыс істейді

Келісу комиссиясы жұмыс беруші мен жұмыскерлер өкілдерінің бірдей санынан тепе–тең негізде ұйымдарда, оның филиалдары мен өкілдіктерінде құрылатын, тұрақты жұмыс істейтін орган болып табылады.

Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі 159 бабының 1 тармағына сәйкес шағын кәсіпкерлік субъектілерін және заңды тұлғаның атқарушы органының басшыларын қоспағанда, жеке еңбек дауларын - келісу комиссиялары, ал реттелмеген мәселелер не келісу комиссиясы шешімінің орындалмауы бойынша соттар қарайды.

«Actualis: Госзакупки»

42


Бүгін «Actualis: Кадровое дело» электрондық жүйесіне кіру мүмкіндігінің саны


Келісу комиссиясы деген не

Бірнеше маңызды сәттерді атап өткен жөн: «келісу комиссиясы» термині қазақстандық заңнамадағы жаңалық емес. Еңбек кодексінің мұның алдындағы нұсқасы келісу комиссиясын құруды көздеген еді. Келісу комиссиясына қатысты кодекстің ескі және жаңа редакцияларындағы басты айырмашылығы 2016 жылдың 1 қаңтарына дейін келісу комиссиясы Қазақстан Республикасы соттарымен бірдей дәрежеде жеке еңбек дауларын қарастыру органы болып табылғандығы, яғни еңбек шартының тараптары өз таңдауы бойынша жеке еңбек дауын шешу үшін тікелей келісу комиссиясына (ол бар болған кезде) және (немесе) Қазақстан Республикасының сотына жүгіне алатын. Іс-тәжірибе жеке даулардың көпшілігі сот тәртібімен шешілгендігін, және Қазақстан Республикасында мұндай келісу комиссиясы институтының жұмыс істемегендігін көрсетеді.

Енді мұның алдындағы Еңбек кодексінен айырмашылығы - келісу комиссиясының жеке еңбек дауын қарастыруы міндетті болып табылатындығы, тек реттелмеген мәселелер немесе келісу комиссиясының шешімі орындалмаған кезде ғана дау сот тәртібімен қарастырылуы мүмкін.

Бұл талап Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексінің 8 бабы, 6 тармағына сәйкес келеді, ол бойынша істердің белгілі бір санаты үшін  дауды реттеудің сотқа дейінгі тәртібі шартпен көзделген немесе заңмен белгіленген болса, сотқа жүгіну бұл тәртіп сақталғаннан кейін болуы мүмкін.

★ ҚЫЗЫҚТЫ САУАЛ ★

Егер құрылымдық бөлімше Қазақстанның әр аумағында орналасқан жағдайда, келісу комиссиясын құрудың тәртібі қандай болады? Комиссия (шешілетін мәселелерге қарай) тұрақты немесе ауыспалы негізде ұйымдастырылуға тиісті ме?
Келісу комиссиясы еңбек даулары бойынша қалай жұмыс істейді

Лариса Степуро

эксперт ЭС «ACTUALIS: Кадровое дело», автор ряда изданий Цифрового издательства «МЦФЭР-Казахстан», практикующий юрист, г. Алматы

Келісу комиссиясы қарайтын мәселелер

Келісу комиссиясы заңды тұлғаның атқарушы орган басшыларымен және шағын кәсіпкерлік субъектілерінің қызметкерлерімен даулардан басқа жеке еңбек дауларының барлық түрлерін қарайды.

Сондықтан орта және ірі кәсіпкерлік субъектілері міндетті түрде келісу комиссиясын құрулары тиіс.

ҚР ЕК жұмыскерлер өкілдері мен жұмыс берушінің жазбаша келісімде немесе ұжымдық шартта келісу комиссиясына қатысты мыналардың белгілеуін көздейді:

  • сандық құрамын;
  • өкілеттіліктер мерзімін;
  • жұмыс тәртібін;
  • шешімдер қабылдау тәртібін;
  • келісу комиссиясына делдалды тарту туралы мәселелерді.

Бұған қоса, келісу комиссиясының даудың мүдделі тарабының өтінішін қарау тәртібі де белгіленген. Бұл үшін еңбек шартының тарабы өтініш беруі тиіс, оны келісу комиссиясы міндетті түрде тіркеуі қажет. Дау өтініш берушінің өзі  немесе оның уәкілетті өкілінің қатысуымен 15 жұмыс күнінің ішінде қарастырылуы тиіс. Келісу комиссиясының дауды белгіленген мерзімде реттемеуі сотқа жүгіну үшін негіздеме болып табылады.



Келісу комиссиясының еңбек дауларын қарау мерзімдері

Дауды қарағаннан кейін келісу комиссиясы үш күндік мерзім ішінде шешімнің көшірмесін екі тарапқа да беруі тиіс.  Жұмысқа қайта алу туралы дауды қоспағанда, келісу комиссиясының шешімі белгіленген мерзімде орындалуға жатады.

Жұмыскерді бұрынғы лауазымына жұмысқа қайта алу кезінде жұмыс беруші жұмыскерге жұмыстан шеттетілген барлық уақыт, бірақ 6 айдан аспайтын уақыт үшін орташа жалақы немесе жұмыскерді жалақысы аз лауазымға ауыстырылған уақыты үшін жалақысындағы айырманы төлеуі тиіс.

Еңбек кодексімен тараптардың өз құқықтарының бұзылуы белгілі болған немесе бұзылуы белгілі болуы тиіс сәттен бастап, бір жылдың ішінде келісу комиссиясына жүгіне алатындығы белгіленген.

Бұған бұрынғы жұмыс орнына қайта алу туралы даулар қосылмайды.

Егер жұмыскер өзінің жұмыстан босатылуын заңсыз деп есептейтін болса, онда ол жұмыс беруші еңбек шартын тоқтату туралы акт көшірмесін берген күннен бастап бір айдың ішінде келісу комиссиясына жүгінуге құқылы.

Егер бұл мәселе келісу комиссиясымен реттелмесе немесе жұмыс беруші келісу комиссиясының шешімін орындаудан бас тартса, онда жұмыскер келісу комиссиясы шешімінің көшірмесі тапсырылған күннен бастап екі айдың ішінде сотқа жүгіне алады.

Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі. Баптар бойынша практикалық түсіндірме

Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне енгізілген өзгерістер мен толықтырулар ескеріле отырып әзірленді және Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мақұлдады.

Келісу комиссиясы еңбек даулары бойынша қалай жұмыс істейді
Авторлық ұжымның жетекшісі: С. Ғ. Бисақаев, «Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Еңбекті қорғау жөніндегі республикалық ғылыми-зерттеу институты» РМҚК-ның бас директоры, академик, техника ғылымдарының докторы, профессор.
Келісу комиссиясы еңбек даулары бойынша қалай жұмыс істейді

Кәсіпорында келісу комиссиясы болмаса

Соттың  іс-тәжірибесі көрсеткендей, жұмыс берушілер егер әлеуетті еңбек дауы жоқ болса, келісу комиссиясын құруға асықпайды. Және де жанжал туындау жағдайында ғана жұмыс беруші оны құруға бастама көтереді: келісім әзірлейді, жұмыскерлер өкілдерін хабардар етеді, өз өкілдерін тағайындайды және жұмыскерлерге келісу комиссиясының мүшелері ретінде өз қатысушыларын сайлауды ұсынады.

Қағидаттық жағынан еңбек шартының кез келген тарабы келісу комиссиясын құру немесе ұжымдық шартқа (егер ол ұйымда жасалса) өзгерістер енгізу туралы шешім дайындай алады және келісу және қол қою үшін екінші тарапқа жібереді.

ҚР ЕК-не сәйкес, жұмыскерлердің өкілдері кәсiптiк одақтардың, олардың бiрлестiктерiнiң органдары, ал олар болмаған кезде жұмыскерлердiң жалпы жиналысында жұмыскерлердiң  кемінде үштен екісі қатысқан кезде қатысушылардың көпшілік дауысымен сайланған және уәкiлеттiк берілген сайланбалы өкiлдері болып табылады.

★ ҚЫЗЫҚТЫ САУАЛ ★

Еңбек даулары жөніндегі келісу комиссиясының мүшелері қай жерде оқу керек және оқыту тәртібі қандай?
Келісу комиссиясы еңбек даулары бойынша қалай жұмыс істейді

Абылкасым Аширов

независимый эксперт по вопросам охраны труда и трудовых отношений, г. Алматы

Келісу комиссиясын құру туралы келісімге қол қою және оның жұмысына қатысу үшін жұмыскерлердің өкілдері жұмыскерлердің жалпы жиналысында сайланулары тиіс. Сондықтан әрбір ұйым бұл мәселені қызметкерлерінің санына, өзінің ұйымдық құрылымына, ұжымдық шартына немесе ішкі ережелеріне қарай өздігінен шешуі тиіс.

ҚР ЕК жаңалықтарының бірі келісу комиссиясының мүшелерін Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасы негіздеріне, келіссөздер жүргізу мен еңбек дауларында келісімге қол жеткізу шеберлігіне жыл сайын оқыту болып табылады.

Шағын кәсіпкерлік субъектілеріне жататын субъектілерді қоспағанда, барлық ұйымдар үшін келісу комиссиясы тұрақты жұмыс істейтін орган ретінде анықталатындықтан, келісу комиссиясын оның жоқтығы ұйымның іс-әрекетін заңсыз деп тануға  әкелетін жағдаят басталғанға дейін құру туралы ойлану қажет.

Өз кезегінде істерді қараудың соттық тәртібі жұмыскерлер ғана емес, сондай-ақ жұмыс берушілердің де бұзылған құқықтары мен мүдделерін қалпына келтіруді қамтамасыз ете оьырып, еңбек дауларын жылдам және дұрыс шешуге кепілдік береді, өйткені соттың қорғауы – бұл бұзылған құқықтарды қорғаудың сенімді және тиімді формасы. Сот қорғауының артықшылығы әділ соттың конституциялық қағидаттарынан, төрешілердің тәуелсіздігі мен соттың дауласушы тараптармен және іске қатысушылармен байланысты еместігінен құралады.

★ ОҚИҒА ★

Ұйымда қызметкердің ұсақ бұзушылығы үшін (болмашы бұзушылық) жанжал шықты. Ректордың көмекшісі мен 2–3 бөлімнің басшылары оған ғайбат сөздер айтып, жәбірледі. Кешкісін қызметкердің қан қысымы көтеріліп, оны аурухана алып кетті, түнімен ол кісі комада жатып, таңертең қайтыс болды. Қайтыс болған қызметкердің туыстары қай жаққа шағымдану керек?
Келісу комиссиясы еңбек даулары бойынша қалай жұмыс істейді

Виктория Кулинкова

эксперт ЭС «ACTUALIS: Кадровое дело», автор ряда изданий Цифрового издательства «МЦФЭР-Казахстан», юрист, г. Караганда
Келісу комиссиясы еңбек даулары бойынша қалай жұмыс істейді

Роза Нургалиева

эксперт ЭС «ACTUALIS: Кадровое дело», главный менеджер Департамента правовой работы АО «Народный банк Казахстана»;
Қайтыс болған қызметкердің туыстары сотқа арызданып, кінәлілерді Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 3 шілдедедгі № 226-V Қылмыстық кодексінің 131-бабы бойынша қылмыстық жауапкершілікке тартуға болады, бапқа сәйкес, қорлау (басқа адамның абыройы мен қадiр-қасиетiн әдепсiз түрде кемсiту) бір жүз айлық есептiк көрсеткiшке дейiнгi мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына не бір жүз жиырма сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға жазаланады.

Дереккөз: «Қазақстанда еңбекті қорғау», № 4, 2017  

>

Подписка на статьи

Чтобы не пропустить ни одной важной или интересной статьи, подпишитесь на рассылку. Это бесплатно.

Участвуй в наших семинарах

Школа

Проверь свои знания и приобрети новые

ЗАПИСАТЬСЯ

Самое выгодное предложение

Самое выгодное предложение

Воспользуйтесь самым выгодным предложением на подписку

ПОДРОБНЕЕ
Мы в соцсетях
Мы еще не знакомы?

Давайте познакомимся!
Пользователи, которые зарегистрированы на сайте, имеют ряд преимуществ:

  • Читают закрытые материалы
  • Первыми узнают последние новости
  • Пользуются всеми возможностями сервисов  

У меня есть пароль
напомнить
Пароль отправлен на почту
Ввести
Введите эл. почту или логин
Неверный логин или пароль
Неверный пароль
Введите пароль
Я тут впервые
Это займет не больше 1 минуты
Зарегистрироваться
Внимание!

Для скачивания файла необходима регистрация или авторизация

У меня есть пароль
напомнить
Пароль отправлен на почту
Ввести
Введите эл. почту или логин
Неверный логин или пароль
Неверный пароль
Введите пароль
Я тут впервые
Это займет не больше 1 минуты
Зарегистрироваться