Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы мемлекеттік бақылау

964
Негізгі функциялары бақылау, еңбек қауіпсіздігін және еңбекті қорғауды жүзеге асырады, мемлекеттік еңбек инспекциясы

Мемлекеттік бақылау (бұдан әрі – бақылау) – мемлекеттік органның
тексерілетін субъектілерді Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген талаптарға олардың қызметінің сәйкестігі нысанасында тексеру және байқау жөніндегі қызметі, оны жүзеге асыру барысында және нәтижелері бойынша жедел ден қоймастан құқық шектеу сипатындағы шаралар қолданылуы мүмкін (ҚР-ның «Мемлекеттік бақылау және қадағалау туралы» Заңының 1 бабы).

Тексерілетін объектілер

Тексерілетін субъектілерге – жеке тұлғалар, заңды тұлғалар, оның ішінде
қызметіне бақылау жасалатын мемлекеттік органдар, заңды тұлғалардың филиалдары мен өкілдіктері жатады.
Ағымдағы сәтте еңбекті қорғауды мемлекеттік басқару жүйесінде бақылау
мәселелері өндірістік кәсіпорындарда еңбектің шын мәніндегі қауіпсіз жағдайларын жасау үшін анықтауыштық маңызға ие болып отыр.
XXI ғасырда ҚР-нда кәсіпкерліктің өрлеуі болмай қоймайды, оның үстіне шағын және орта бизнес кәсіпкерліктің шешуші бөлігіне айналады.
Шағын кәсіпкерлік орнығуының сипатты ерекшелігі өз дамуының бастапқы кезеңінде еңбектің ауыр жағдайларымен ерекшеленуі, арзан жұмыс күшін, физикалық және моральдық жағынан тозған жабдықтарды пайдалану болып табылады. Дамудың бұл сатысынан барлық елдердегі шағын кәсіпорындар өтеді, бұдан Қазақстан да шет қалып отырған жоқ.

Басым бағыттары

Ел Президенті Н.Назарбаев өзінің Қазақстан халқына Жолдауында қойған қоғам дамуының басымдыққа ие бағыттарында орталық орында ашық нарықтық экономика мен шетелдік инвестициялардың жоғары деңгейі мен ішкі жинақталымдардың нақты бәсекелестігіне негізделген экономикалық өсу алады. Бұл сектордың әлеуметтікэкономикалық рөлі орныққан нарықтық экономикасы бар елдерде де, сондай-ақ
жуырда ғана осы жолмен кеткен елдерде де зор. Бір жағынан, әлеуметтік тұрғыдан ұсақ меншік иелерінің тобын білдіретін шағын бизнес өзінің бұқаралылығына орай елдің әлеуметтік экономикалық тұрақтылығын анықтайды. Екінші жағынан, ол еңбек заңнамасының негізгі «бұзушысы» болып та табылады. Тұтастай алғанда, республикада шағын және орта бизнесті мемплекеттік қолдаудың көпдеңгейлі сипаты бар екендігін атап өтуге болады: салықтық ауыртпалықты төмендету саласында шаралар жүзеге асырылуда, меншік пен активтерді жария ету өткізілуде,
несиелік ресурстарға қолжеттімділікті жеңілдету жөніндегі шаралар кешені
іске асырылуда, әкімшілік рәсімдер мен рұқсаттар оңайлатылуда, қалаларда, сондай-ақ ауылда да шағын және орта бизнесті қолдаудың өңірлік орталықтары ұйымдастырылуда.

Бизнесті қорғау

Мемлекет Басшысының тапсырмасы бойынша Қазақстанда шағын және орта бизнес субхектілеріне тексерулер өткізуге мораторий енгізілді, бизнестің мүдделерін заңнамалық жағынан қорғау қажеттігі туындады, және ҚР-ның «Жеке кәсіпкерлік туралы» Заңы қабылданды. Мемлекеттік бақылау-қадағалау органдарының және олардың функциялары артуына орай, бизнес мүдделері ҚР «Мемлекеттік бақылау және қадағалау туралы» Заңымен қосымша қорғалды, бақылау және қадағалау қызметін жүзеге асыру кезіндегі бірыңғай ұстанымдар белгіленді.
Мемлекеттік еңбек инспекторлары тексерулерінің нәтижесінде алынған
мәліметтер шағын және орта кәсіпорындарда еңбек жағдайлары мен қорғаудың қолданыстағы нормалар мен ережелерге жауап бермейтініне дәлел болады. Оларда өндірістік жарақаттанушылық деңгейі орта және ірі кәсіпорындарға қарағанда жоғары. Санитарлық-гигиеналық талаптарға жауап бермейтін жұмыс орындарында жұмыс істейтіндердің үлесі мол. Ауыр дене еңбегімен қамтылған қызметкерлердің
меншікті үлесі ірі кәсіпорындар деңгейінен асып кетеді.
Еңбекті қорғау нормаларының сақталуына қадағалау жасауды толып жатқан мемлекетттік органдар қандай да бір дәрежеде жүзеге асырады. Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғауға бақылау жасаудың негізгі функцияларын мемлекетік еңбек инспекциясы жүзеге асырады. Онымен қатар еңбекті қорғау талаптарының сақталуына мемлекеттік бақылау мен қадағалауды: төтенше жағдайлардан сақтандыру мен жою саласындағы уәкілетті орган, өртке қарсы мемлекеттік қызмет, санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау, энергетикалық қадағалау органдары
жүзеге асырады.

Мемлекеттік еңбек инспекциясы

ҚР Прокуратурасы еңбек пен еңбекті қорғау туралы заңнаманың сақталуына жоғары қадағалауды жүзеге асырады, тексерулерді жүргізуге дербес те, сондай-ақ мемлекеттік бақылау мен қадағалаудың басқа мемлекеттік органдарының мамандарын олардың құзіреттілігі шектерінде тартумен де қатысады.
Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы мемлекеттік басқаруды, бақылау мен қадағалауды Қазақстан Республикасының Үкіметі, еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган және өзге де уәкілетті мемлекеттік органдар өз құзыретіне сәйкес жүзеге асырады (ҚР Еңбек кодексінің 307 бабы).
ҚР Еңбек кодексінің 328 бабына сәйкес ұйымдарда Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының сақталуына мемлекеттік бақылауды мемлекеттік еңбек инспекторлары жүзеге асырады.

Мемлекеттік еңбек инспекторларына:

1) Қазақстан Республикасының Бас мемлекеттік еңбек инспекторы - Қазақстан Республикасының еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік органының мемлекеттік еңбек инспекциясының басшысы;
2) мемлекеттік еңбек инспекциясының бас мемлекеттік еңбек инспекторлары - еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік органның мемлекеттік еңбек инспекциясының лауазымды адамдары;
3) облыстың, республикалық маңызы бар қаланың бас мемлекеттік еңбек
инспекторы – еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік органның мемлекеттік еңбек инспекциясының облыстық, республикалық маңызы бар қаладағы аумақтық бөлімшесінің басшысы;
4) мемлекеттік еңбек инспекторлары – мемлекеттік еңбек инспекциясы
органының облыстық, республикалық маңызы бар қаладағы аумақтық бөлімшесінің лауазымды адамдары жатады.
Мемлекеттік еңбек инспекторлары қызметтік міндеттерін атқару кезінде
заңмен қорғалады және Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының заңдары мен өзге де нормативтік құқықтық актілерін басшылыққа алады.
Өңірлік қаржы орталығы қатысушыларының Қазақстан Республикасының еңбек туралы заңнамасын сақтауына мемлекеттік бақылауды Алматы қаласы өңірлік қаржы орталығының қызметін реттеу жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган жүзеге асырады.

Уәкілетті лауазымды тұлғалар

Алматы қаласы өңірлік қаржы орталығының қызметін реттеу жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган:
1) еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік органды Қазақстан Республикасы
еңбек заңнамасының бұзылу фактілері туралы өз құзыреті шегінде хабардар етуге;
2) Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасы талаптарының орындалу жайкүйі туралы ақпаратты еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген нысанға сәйкес еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік органға тоқсан сайын беріп отыруға міндетті.
Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығы қатысушыларының
Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасын сақтауына мемлекеттік
бақылауды жүзеге асыратын уәкілетті лауазымды тұлғалар мемлекеттік
еңбек инспекторына теңестіріледі және осы Кодексте көзделген өкілеттіктерді жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасы саласындағы мемлекеттік
бақылау тексеру нысанында және өзге де нысандарда жүзеге асырылады.
Тексеру «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бақылау және
қадағалау туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес жүзеге асырылады. Мемлекеттік бақылаудың өзге формалары ҚР Еңбек кодексіне сәйкес жүзеге асырылады.
Мемлекеттік еңбек инспекциясы өз қызметін бақылау мен қадағалаудың басқа мемлекеттік органдарымен, қызметкерлер өкілдерімен, қоғамдық бірлестіктермен, басқа ұйымдармен өзара әрекеттестікте жүзеге асырады.
Мемлекеттік органдар мемлекеттік еңбек инспекторына Қазақстан Респу-
бликасы еңбек заңнамасының орындалуына бақылауды жүзеге асыру жөніндегі міндеттерді орындауына жәрдем көрсетуге міндетті.

Негізгі принциптері

Мемлекеттік еңбек инспекциясының қызметі қызметкерлердің құқықтары мен бостандықтарын сыйлау, сақтау және қорғау, заңдылық, әділдік, тәуелсіздік және жариялылық принциптері негізінде жүзеге асырылады.
Мемлекеттік еңбек инспекциясының негізгі міндеттері:
– ұйымдарда Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының сақталуын
мемлекеттік бақылауды қамтамасыз ету;
– қауіпсіз еңбек жағдайларына құқықты қоса алғанда, қызметкерлердің
құқықтары мен бостандықтарын сақтауды және қорғауды қамтамасыз ету;
– Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының мәселелері бойынша
қызметкерлер мен жұмыс берушілердің өтініштерін, арыздарын және
шағымдарын қарау болып табылады.
Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының сақталуын мемлекеттік
бақылауды жүзеге асыру кезінде мемлекеттік еңбек инспекторларының:

Жұмыс беруші Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының сақталуына
мемлекеттік бақылау өткізілген кезде:

1) жүргізілген тексеру актілері бойынша мемлекеттік еңбек инспекторына
түсініктемелер беруге;
2) егер жүргізілетін тексеру нысанасына қатысы болмаса, мәліметтер мен
құжаттарды бермеуге;
3) тексеру нәтижелері туралы актіге және мемлекеттік еңбек инспекторының іс-әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен шағымдануға құқылы.

Жұмыс беруші Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының сақталуына
мемлекеттік бақылауды жүргізу кезінде:

1) мемлекеттік еңбек инспекторының тексерілетін объект аумағына және үйжайларына кедергісіз кіруін (болуын) қамтамасыз етуге;
2) тексеру жүргізетін мемлекеттік еңбек инспекторына және ұйым
қызметкерлерінің өкілдеріне тексеру нәтижелері туралы актіге қоса тіркеу үшін қағаздағы және электрондық тасығыштардағы құжаттарды (мәліметтерді) не олардың көшірмелерін беруге, сондай-ақ тексерудің міндеттері мен нысанасы на сәйкес автоматтандырылған деректер базасына (ақпараттық жүйелерге) қолжеткізуіне мүмкіндік жасауға;
3) мемлекеттік еңбек инспекторының актілерін орындау үшін қабылдауға және актінің екінші данасына оны алғаны туралы тиісті белгі жасауға;
4) тиісті мерзімдерде мемлекеттік еңбек инспекторының актілерін орындау жөнінде ақпарат беруге міндетті.

Міндеттері әдіснамасы


Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасын бұзушылықтардың анықталуына қарай мемлекеттік еңбек инспекторы мынадай актілер:
1) нұсқама:
– Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының талаптарын бұзушылықтарды жою туралы;
– жарақаттану қаупі бар және авариялық жағдайлардың туындауын болғызбау үшін өндірістік объектілер мен жабдықтардағы, сондай-ақ өндірістік процестердегі еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жөніндегі алдын алу жұмыстарын жүргізу туралы;
– жекелеген өндірістердің, цехтардың, учаскелердің, жұмыс орындары мен жабдықтардың пайдаланылуына және тұтас алғанда ұйым қызметіне тыйым салу (оны тоқтата тұру) туралы нұсқама шығарады (жасайды). Бұл ретте ұйым қызметіне тыйым салу (оны тоқтата тұру) туралы акт сот шешімі шығарылғанға дейін қолданылады;
2) әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама;
3) әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді тоқтату туралы қаулы;
4) әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулы шығарады.

Құқықтық шаралары

Мемлекеттік еңбек инспекторының актілері жұмыс берушілер мен лау-
азымды адамдардың Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының талаптарын бұзушылықтарына ықпал етудің құқықтық шаралары болып табылады. Актілер екі дана етіп жасалады, оның біреуі қолы қойғызылып, жұмыс берушіге тапсырылады.
Лауазымды адамдар, жеке және заңды тұлғалар мемлекеттік еңбек
инспекторының актілерін орындауға міндетті.
Мемлекеттік еңбек инспекторы актілерінің нысанын еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган бекітеді.
Мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру кезінде жұмыс берушінің құқықтары
мен заңды мүдделері бұзылған жағдайда, жұмыс беруші мемлекеттік еңбек инспекторының әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік органға, жоғары тұрған мемлекеттік инспекторға және (немесе) сотқа шағымдануға құқылы.
Шағымдану мемлекеттік еңбек инспекторлары берген актілердің орындалуын тоқтатпайды.
Мемлекеттік еңбек инспекторы мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру
кезінде өз қызметтік міндеттерін орындамаған немесе тиісінше орындамаған, сондай-ақ өзге де заңға қайшы әрекеттер (әрекетсіздіктер) жасаған жағдайда Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жауапты болады.
Заңдардың, оның ішінде еңбек заңнамасы мен еңбек құқығының нормалары бар өзге нормативтік құқықтық актілердің дәл және біртекті орындалуына мемлекеттік қадағалауды ҚР Бас прокуроры мен оған бағынышты прокурорлар заңнамаға сәйкес жүзеге асырады.

Дереккөз: «ACTUALIS: Кадрлық іс» электрондық жүйесі, тегін демо-қолжетімділік алу  



Участвуй в наших семинарах

Школа

Проверь свои знания и приобрети новые

Записаться

Самое выгодное предложение

Самое выгодное предложение

Воспользуйтесь самым выгодным предложением на подписку и станьте читателем уже сейчас

Живое общение с редакцией

© 2007–2017  «Кадры и охрана труда  МЦФЭР - Казахстан» 

Все права защищены. Полное или частичное копирование любых материалов сайта возможно только с письменного разрешения редакции  «Кадры и охрана труда МЦФЭР - Казахстан». Нарушение авторских прав влечет за собой ответственность в соответствии с законодательством РК.

По вопросам подписки обращайтесь:        +7 (727) 323-62-12/13

По вопросам клиентской поддержки:          +7 (727) 237-77-04


  • Мы в соцсетях
Сайт предназначен для специалистов по кадровому делу, охране труда и делопроизводству

Чтобы продолжить чтение, пожалуйста 
зарегистрируйтесь.
Это бесплатно и займет всего минуту, а вы получите:
  • доступ к 1 500+ полезным статьям
  • 2 500+ актуальных ответов от ведущих экспертов
  • шаблоны документов, пошаговые инструкции
  • ежедневно обновляемая информация
  • приглашение на участие в семинарах и вебинарах 

У меня есть пароль
напомнить
Пароль отправлен на почту
Ввести
Я тут впервые
И получить доступ на сайт Займет минуту!
Введите эл. почту или логин
Неверный логин или пароль
Неверный пароль
Введите пароль