Өндірісте зардап шеккендердің құқықтарын қорғаудың құқықтық негіздері

457
Қызметкерде еңбек заңнамасына сәйкес еңбек міндеттерін орындауға байланысты денсаулығына келтірілген зиянды өтету құқығы бар

Мертігу ретінде: егер ол еңбек міндеттерін атқарумен байланысты жазатайым оқиғаның нәтижесі болып табылса, онда қысқа мерзімдік немесе ұзақ уақыт еңбек қабілеттілігінен айырылуға әкеп соғатын механикалық, жылулық, электр тоғының соғуы, химиялық, психикалық және басқа кез келген жарақат түсініледі.

Залалды өтеу

Еңбек шартының басқа тарапқа залал (зиян) келтірген тарапы оны Еңбек
кодексі және Қазақстан Республикасының өзге де заңдарына сәйкес өтейді.
Қызметкерде еңбек заңнамасына сәйкес еңбек міндеттерін орындауға байланысты денсаулығына келтірілген зиянды өтету құқығы бар.
Еңбек шартында, ұжымдық шарттарда қызметкер мен жұмыс берушінің
материалдық жауапкершілігі нақтылануы мүмкін. Бұл ретте жұмыс берушінің қызметкер алдындағы шарттық жауапкершілігі еңбек заңнамасымен көзделгеннен төмен, ал қызметкердің жұмыс берушінің алдындағы жауапкершілігі жоғары болмауы тиіс.
Еңбек шартының залал (зиян) келтірілгеннен кейін тоқтатылуы еңбек шарты тарапын басқа тарапқа келтірілген залалды (зиянды) өтеу жөніндегі материалдық жауапкершіліктен босатуға әкеп соқпайды. (ҚР Еңбек кодексінің 160 бабы).

Жауапкершілік

Еңбек шарты тарапының еңбек шартының басқа тарапына өзі келтірген залал (зиян) үшін материалдық жауапкершілігі, егер осы Кодексте және Қазақстан Республикасының өзге заңдарында өзгеше көзделмесе, құқыққа қарсы кінәлі мінезқұлық (әрекет немесе әрекетсіздік) нәтижесінде келтірілген залал (зиян) үшін және құқыққа қарсы кінәлі мінез-құлық пен келтірілген залал (зиян) арасындағы себепті байланыс үшін басталады.
Қызметкердің еңбек міндеттерін атқаруына байланысты оның өміріне және (немесе) денсаулығына зиян келтірілгенде жұмыс беруші қызметкерге келтірілген зиянды Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасында көзделген көлемде өтеуге міндетті. Көрсетілген зиян қызметкерде сақтандыру төлемдері болмаған
кезде толық көлемде өтеледі. Сақтандыру төлемдері болған кезде жұмыс беруші қызметкерге сақтандыру сомасы мен зиянның нақты мөлшері арасындағы айырманы өтеуге міндетті.

Сақтандыру төлемдері

Жұмыс берушілердің қызметкерлердің өміріне және (немесе) денсаулығына келтірілген зиянды өтеу тәртібі Қазақстан Республикасының заңнамасында айқындалады (ҚР Еңбек кодексінің 164 бабы).
Еңбек шартының басқа тарапқа залал (зиян) келтірген тарапы оны
осы Кодексте және Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген
мөлшерде сот шешімінің негізінде не ерікті түрде өтейді (ҚР Еңбек кодексінің 169 бабы).
Бұған қоса, қызметкердің еңбек міндеттерін орындауға байланысты
жарақаттануына, кәсіптік ауруға шалдығуына немесе денсаулығына өзге де зақым келуіне байланысты еңбекке қабілеттілігі қалпына келгенше немесе мүгедектік белгіленгенге дейін не кәсіби еңбекке жарамдылығынан айрылуы белгіленгенше жұмыс беруші қызметкерді анағұрлым жеңіл жұмысқа уақытша ауыстыруға не Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасына, сондай-ақ еңбек шартының,
ұжымдық шарттың талаптарына сәйкес зиянның өтемін төлей отырып, оны жұмыстан босатуға міндетті (ҚР Еңбек кодексі 45 бабының 2 тармағы).
Қызметкер (қызметкерлер) еңбекке қабілеттіліктен бір күннен көп айырылуына әкеп соғатын әрбір жазатайым оқиға медициналық қорытындыға сәйкес Қазақстан Республикасы заңнамасымен белгіленген тәртіппен жазатайым оқиға туралы актімен ресімделеді Еңбек қабілеттілігінен айырылу дәрежесін анықтауда қызметкерді куәлендіруді
Қазақстан Республикасы заңнамасына сәйкес сақтандырушының, сақтанушының немесе қызметкердің жүгінісі немесе соттың шешімі бойынша уәкілетті органның аумақтық бөлімшесі жүргізеді.

Куәландыру қызметкердің

Куәлендіру үшін негіздеме денсаулық сақтау ұйымының қорытындысы және жазатайым оқиға туралы акт болып табылады.
Жазатайым оқиға немесе кәсіптік ауру нәтижесінде қызметкердің еңбекке
қабілеттіліктен айырылу дәрежесін анықтау үшін куәлендіруді, сондай-ақ көмек пен күтімнің қосымша түрлеріне мұқтаждықты анықтауды денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті органның келісімімен уәкілетті орган бекітеді.
Кәсіптік аурулар тізбесін денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті ор-
ган бекітеді (Қазақстан Республикасының 2005 жылғы 7 ақпандағы № 30- III «Қызметкер еңбек (қызметтік) міндеттерін атқару кезінде оны жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру туралы» Заңының 24 бабы).
Жұмыс беруші еңбек міндеттерін атқаруға байланысты қызметкерге
жарақаттануымен, кәсіптік аурумен немесе денсаулығының өзге де зақымдануымен келтірілген зиянды өтеуге міндетті. Қызметкердің өмірі мен денсаулығына келтірілген зиян өзіне қызметкердің еңбекке уақытша қабілетсіздігіне байланысты зиянды қоспағанда, оның өлімімен немесе оған кәсіптік еңбекке қабілеттіліктен айырылу дәрежесін белгілеумен байланысты зиянның материалдық мәнін қамтиды.
Зиянды өтеу зардап шегушіге осы еңбектік жарақаты салдарынан кәсіптік еңбекке қабілеттіліктен айырылу дәрежесіне қарай ақша сомасын төлеуден, қосымша шығындарды өтеуден, белгіленген жағдайларда біржолғы жәрдемақы төлеуден, моральдық зиянды өтеуден құралады. Еңбек жарақатын алған азамат, оның ішінде қызметкер материалдық және моральдық зиянды өтеуді талап ете алады (ҚР Азаматтық кодексінің 14 бабы).

Жұмыс берушінің жауапкершілігі зиянның қандай мән-жайларда келтірілгеніне байланысты болады:

– егер зиян қауіптілігі жоғары көзбен келтірілсе, онда жұмыс беруші оны
толық көлемінде өтеуге міндетті, егер зиянның еңсерілмейтін күштің не-
месе зардап шегушінің ниғылы салдарынан орын алғанын дәлелдемесе,
мұндай жағдайларда өз кінәсінің жоқ екендігі, мысалы, егер зиян кездейсоқ келтірілгенде жұмыс беруші жауап береді;
– егер зиян қауіптілігі жоғары емес көзбен келтірілсе, онда жұмыс беруші өз кінәсі бар болған кезде ғана жауапкершілікке тартылады және зиян өзінің кінәсінен келтірілмегенін дәлелдесе, жауапкершіліктен босатылады.
Жұмыс берушінің кінәсі түсінігі жұмыс берушінің еңбектің салауатты және
қауіпсіз жағдайларын қамтамасыз етпеуі сияқты кең мағынасында түсініледі.
Егер зардап шегушінің өрескел абайсыздығы зиянның туындауына немесе артуына жәрдемдессе, онда зардап шегушінің кінәсі дәрежесіне қарай өтеу тиісінше азаяды, яғни жұмыс беруші мен қызметкердің аралас жауапкершілігі қолданылуы мүмкін.
Еңбектік жарақат салдарынан зардап шегушінің кәсіптік еңбекке қабілеттілігінен айырылуының дәрежесін медициналық-әлеуметтік сараптама комиссиясы пайыздармен анықтайды.
Қызметкер залалды өтеу туралы өз өтінішін жұмыс берушіге жібереді. Жұмыс беруші келіп түскен өтінішті қарауға және ол келіп түскен күннен бастап он күндік мерзімде тиісті шешім қабылдауға міндетті. Қызметкер жұмыс берушінің шешімімен келіспеген немесе белгіленген мерзім ішінде жауап алмаған жағдайда сотқа жүгінуге құқылы.
Азаматқа жарақат немесе денсаулығына өзгедей зақым келтiрiлген кез-
де жәбiрленушi жоғалтқан, онда болған немесе анық иелене алатын табыс
(кiрiс), сондай-ақ денсаулыққа зақым келтiруден туындаған шығындар (емделуге, қосымша тамақтануға, дәрi-дәрмектер сатып алуға, протез салғызуға, бөгде адамның бағып-күтуiне, санаторий-курорттық емделуге, арнайы көлiк құралдарын сатып алуға, басқа мамандыққа даярлауға және т.б.), егер жәбiрленушi көмек пен күтiмнiң осындай түрлерiне мұқтаж және оларды тегiн алмайды деп танылса, өтеуге жатады. Жоғалтқан табысты (кiрiстi) анықтау кезiнде жарақаттануына немесе денсаулығына өзгедей зақым келтiрiлуiне байланысты жәбiрленушiге тағайындалған мүгедектiк бойынша жәрдемақы, денсаулығына зиян келтiргенге
дейiн де, одан кейiн де тағайындалған басқа да жәрдемақы түрлерi, сондай-ақ зейнетақы төлемдерi өтеу есебiне қосылмайды. Зиянды өтеу есебiне жәбiрленушiнiң денсаулығы зақымданғаннан кейiн алатын табыс та есептелмейдi. Осы бапқа сәйкес жәбiрленушiге тиесiлi өтемнiң көлемi мен мөлшерi заң актiлерiмен немесе шартпен көбейтiлуi мүмкiн (ҚР Азаматтық кодексінің 937бабы).
Азамат қайтыс болған жағдайда қайтыс болған адамның асырауындағы немесе ол қайтыс болған күнге дейiн одан жәрдем ақша алуға құқылы болған еңбекке жарамсыз адамдардың, қайтыс болған адамның ол қайтыс болғаннан кейiн туған баласының, сондай-ақ ата-анасының бiреуі, зайыбы не еңбекке қабiлеттiлiгiне қарамастан жұмыс iстемейтiн және қайтыс болғн адамның асырауында болған балаларын, немерелерiн, жасы он төртке толмаған не аталған жасқа толса да, медицина органдарының қорытындысы бойынша денсаулық жағдайына байланысты басқа адамның күтуiне мұқтаж аға-iнiлерi мен апа-қарындастарын (жас балаларды) күтумен айналысатын, отбасының басқа да мүшесiнiң зиянды өтетiп алуға құқығы бар.
Ата-аналарының бiреуi, зайыбы не жұмыс iстемейтiн және қайтыс болған
адамның осы баптың 1-тармағында көрсетiлген балаларын, немерелерiн, ағаiнiлерi мен апа-қарындастарын күтумен айналысатын және күтудi жүзеге асыру кезеңiнде еңбекке жарамсыз болып қалған отбасының басқа мүшесi осы адамдарды күту аяқталғаннан кейiн зиянды өтетiп алу құқығын сақтап қалады.

Зиян: 

- кәмелетке толмағандарға - он сегiз жасқа толғанға дейiн, он сегiздегi және одан да ересек жастағы оқушыларға - күндiз оқыту нысанындағы оқу орындарындағы оқуы аяқталғанға дейiн, бiрақ әрi кеткенде жиырма үш жасқа дейiн; 

- елу сегiз жастан асқан әйелдер мен алпыс үш жастан асқан ер адамдарға - өмiр бойы;  

- мүгедектерге - мүгедектiк мерзiмiне;

- ата-аналарының бiреуiне, жұбайына не қайтыс болған адамның асырауында болған балаларын, немерелерiн, ағаiнiлерi мен апа-сiңлiлерiн, қарындастарын күтумен айналысатын отбасының басқа мүшесiне - олар он төрт жасқа толғанға дейiн не денсаулық жағдайы өзгергенге дейiн өтеледi (ҚР Азаматтық кодексінің 940 бабы).

Жәбiрленушiнiң қайтыс болуына байланысты зиян үшiн жауапты адам-
дар жерлеуге қажеттi шығындарды осы шығындарды көтерген адамға өтеуге мiндеттi. Осы шығындарды көтерген азаматтардың жерлеуге арнап алған жәрдемақысы зиянды өтеу есебiне қосылмайды (ҚР Азаматтық кодексінің 946 бабы).
Дау туындаған жағдайда қызметкерге моральдық зиян келтірілу фактісі мен оны өтеудің мөлшерлерін өтеуге жататын мүліктік залалға қарамастан сот анықтайды.
Зиянды өтеу мөлшері тағайындалған және төленген зейнетақының сомасына қарамастан төмендетілмейді. Зардап шегуші жарақаттан кейін алған жалақы зиянды өтеу есебіне жатқызылмайды. Тұрмыс құнының өсуі және ең төменгі жалақының артуына байланысты зиянды өтеу сомасын индекстеу енгізілген.
Жұмыс беруші қызметкердің денсаулығына ұйымның аумағында, сондай-
ақ оның шектерінен тыс жерлерде болып өткен, сондай-ақ жұмыс беруші берген көлікпен жұмыс орнына бара жатқанда немесе қайтқан уақытта болып өткен еңбек жарақатымен келтірілген зиян үшін материалдық жауапкершілікте болады.
Жұмыс берушінің қызметкерге келтірілген зияны үшін жауапкершілігінің міндетті шарты алынған жарақаттың немесе денсаулықтың өзге де зақымдануларының оның еңбек міндеттерін атқарумен себептілік байланысы болып табылады.

Дереккөз: «ACTUALIS: Кадрлық іс» электрондық жүйесі, тегін демо-қолжетімділік алу  



Вопросы по теме

Самое выгодное предложение

Самое выгодное предложение

Воспользуйтесь самым выгодным предложением на подписку и станьте читателем уже сейчас

Живое общение с редакцией






© 2007–2017  «Кадры и охрана труда  МЦФЭР - Казахстан» 

Все права защищены. Полное или частичное копирование любых материалов сайта возможно только с письменного разрешения редакции  «Кадры и охрана труда МЦФЭР - Казахстан». Нарушение авторских прав влечет за собой ответственность в соответствии с законодательством РК.

По вопросам подписки обращайтесь:        +7 (727) 323-62-12/13

По вопросам клиентской поддержки:          +7 (727) 237-77-04


  • Мы в соцсетях
Сайт предназначен для специалистов по кадровому делу, охране труда и делопроизводству

Чтобы продолжить чтение, пожалуйста 
зарегистрируйтесь.
Это бесплатно и займет всего минуту, а вы получите:
  • доступ к 1 500+ полезным статьям
  • 2 500+ актуальных ответов от ведущих экспертов
  • шаблоны документов, пошаговые инструкции
  • ежедневно обновляемая информация
  • приглашение на участие в семинарах и вебинарах 

У меня есть пароль
напомнить
Пароль отправлен на почту
Ввести
Я тут впервые
И получить доступ на сайт Займет минуту!
Введите эл. почту или логин
Неверный логин или пароль
Неверный пароль
Введите пароль