text
Справочник кадровика

Жұмыс берушінің қызметкерге қатысты материалдық жауапкершілігі басталатын жағдайлар

  • 3 августа 2018
  • 623
Жұмыс берушінің қызметкерге қатысты материалдық жауапкершілігі басталатын жағдайлар

Еңбек, ұжымдық шарттарда жұмыскер мен жұмыс берушінің материалдық жауаптылығы нақтылануы мүмкін.

121-бап ҚР 2015.23.11 № 414-V Еңбек Кодексі (2018.21.07. берілген өзгерістер мен толықтырулармен) жұмыскерді еңбек ету мүмкіндігінен заңсыз айыру арқылы оған келтірген нұқсан үшін жұмыс берушінің материалдық жауаптылығы.


Жұмыс беруші жұмыскердің алмай қалған жалақысы мен оған тиесілі өзге де төлемдерді жұмыскер басқа жұмысқа заңсыз ауыстырылған, жұмыскер жұмыс орнына заңсыз жіберілмеген, еңбек шартының талаптары біржақты заңсыз өзгертілген, жұмыстан заңсыз шеттетілген, еңбек шарты заңсыз бұзылған жағдайларда, оған өтеуге міндетті.

Жұмыс берушінің жұмыскердің алдындағы жауапкершілігі

Бұл бапта жұмыс берушінің жұмыскерді еңбек ету мүмкіндігінен заңсыз айырғаны үшін жауаптылығы нақтыланады. Еңбек ету мүмкіндігінен заңсыз айыру жұмыс берушінің жұмыскердің өзіне жүктелген еңбек міндеттемелерін орындауға мүмкіндігі жоқ жағдай жасағанда не жұмыстан толық айырылғанда көрініс табады. ҚР ЕК жұмыскерді еңбек ету мүмкіндігінен  заңсыз айырудың келесі жағдайларын белгілейді:

- басқа жұмысқа ауыстыру;

- жұмыскерді жұмыс орнына жібермеу;

- еңбек шартының талаптарын біржақты өзгерту;

- жұмыстан шеттету;

- еңбек шартын бұзу.
 

Басқа жұмысқа заңсыз ауыстыру

Жұмыс беруші жұмыскерді басқа жұмысқа заңсыз ауыстырған жағдайда, жұмыс беруші ҚР ЕК-нің Р 38–39, 41–44, 55 бб. және 182-б. 2-т. 15) тарм. қарастырылған  материалдық құқық нормаларын, жұмыскерді ауыстыруды ресімдеу рәсімін бұзған жағдайда, сондай-ақ ҚР ЕК-нің 38-б. 3-т. белгіленген жағдайда, жұмыскердің денсаулық жағдайына байланысты медициналық қорытындымен расталған қарсы көрсетілімдер болған кезде, жұмыскерді басқа жұмысқа ауыстыруға жол берілмейтіндігі бекітілген.

Келтірілген материалдық нұқсанды өтеу туралы талаптың алдында жұмыскерді еңбек ету мүмкіндігінен заңсыз айыру болуы мүмкін, бұл жұмыскердің бұзылған құқықтарын қалпына келтіруіне және жұмыс берушіден материалдық нұқсанды ғана емес, сондай-ақ моральдық нұқсанды да өндіріп алудың негізі болып табылады.

ҚЫЗЫҚТЫ САУАЛ

Жұмыс берушінің қызметкерге қатысты материалдық жауапкершілігі басталатын жағдайлар

Отвечает Лариса Степуро

эксперт ЭС «ACTUALIS: Кадровое дело», автор ряда изданий Цифрового издательства «МЦФЭР-Казахстан», практикующий юрист, г. Алматы
Жұмыскер еңбек жағдайларының өзгеруіне байланысты жұмысты жалғастырудан жазбаша бас тартуды ұсынбаған жағдайда, жұмыс беруші не істеуі тиіс?

Материальная ответственность работодателя по отношению к работнику

Жұмыс істеуге рұқсат бермеу

Моральдық нұқсан – бұл жеке тұлғалардың мүліктік емес игіліктері мен құқықтарын бұзу, кемсіту немесе айыру, соның ішінде зардап шегушіге қарсы жасалған құқық бұзушылықтың нәтижесінде сезінетін адамгершілікті немесе физикалық жапа шегулер (кемсіту, ашуландыру, жабырқау, ашу, ұялу, қайғыру, тән ауруы, залал келтіру, жайсыз сезіну және т. с. с.).

Моральдық нұқсан жұмыс берушіден  Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі (1999 ж. 1 шілдедегі № 409-I) (ерекше бөлім) (2018.24.07. берілген өзгерістер мен толықтырулармен) 951–952 бб. белгіленген сот тәртібінде өндіріп алынады.

Еңбек шартын бұзу

ҚР ЕК-нің 23-б. және жұмыскермен жасасқан еңбек шартына сәйкес жұмыс беруші жұмыскерге шартты қызметтік функциясы бойынша жұмысты беруге міндеттеледі, сондықтан жұмыскерді жұмыс орнына жібермеу жұмыс берушіні материалдық жауаптылыққа тартудың негіздемесі ретінде қарастырылады.

Жұмысқа жібермеу – жұмыс берушінің жұмыскерді өзінің қызметтік міндеттерін орындау үшін жұмыс орнына жіберуден бас тартуы. Жұмыскерді жібермеу жұмыс берушінің актісімен ресімделуге тиіс, онымен жұмыскер танысуға тиіс.

ҚР ЕК-нің 10-б. 3-т. сәйкес еңбек шарттарының талаптары біржақты тәртіппен өзгертілмейді. Заң шығарушы ең алдымен жұмыскердің мүддесін қорғайды, сондықтан еңбек шартының талаптарын біржақты тәртіппен өзгерту еңбек заңнамасын бұзу болып табылатындығын бекітеді, оның салдарынан материалдық нұқсан келтірілуі мүмкін. ҚР ЕК-нің 33-б. 2-т. қарастырылған тәртіпте тараптардың келісімі бойынша, еңбек шартына қосымша келісімге қол қою тәсілімен еңбек шартына өзгертулер енгізілуі мүмкін.

Жұмыскерді жұмыстан шеттету ҚР ЕК-нің 48-б. 193-б. 10) тарм. қарастырылған. Еңбек заңнамасымен қарастырылмаған жағдайларда жұмыскер еңбек заңнамасын бұзу арқылы жұмыстан шеттетілген болып саналады. ҚР ЕК-нің 48-б. 3-т. сәйкес толық материалдық жауаптылықты өзіне алғаны туралы жазбаша шарттың негізінде жұмыскерге берілген мүліктің және басқа да құндылықтардың сақталуын қамтамасыз етпеген жұмыскерді жұмыс берушінің жұмыстан шеттетуге құқығы бар.

Еңбек заңнамасын бұзу арқылы еңбек шартын бұзу жұмыскерді бұрынғы жұмысына қайта қабылдауға әкеледі. Еңбек шартын бұзу негіздемесін бұрыс қолданғанда және (немесе) еңбек шартын бұзу тәртібін бұзғанда еңбек шартын заңсыз бұзу мүмкін болады. Дауды не келісу комиссиясы, не белгіленген тәртіпте жұмыскердің жұмысқа қайта қабылдау туралы арызының негізінде сот қарастырады. Жұмыскер ҚР ЕК-нің 160-б. қарастырылған мерзімде жұмысқа қайта қабылдау туралы арызымен жүгінуге тиіс.



Дереккөз: «ACTUALIS: Кадрлық іс» электрондық жүйесі, тегін демо-қолжетімділік алу

Подписка на статьи

Чтобы не пропустить ни одной важной или интересной статьи, подпишитесь на рассылку. Это бесплатно.

Участвуй в наших семинарах

Школа

Проверь свои знания и приобрети новые

ЗАПИСАТЬСЯ

Самое выгодное предложение

Самое выгодное предложение

Воспользуйтесь самым выгодным предложением на подписку

ПОДРОБНЕЕ
Мы в соцсетях
Чтобы читать дальше, пожалуйста, зарегистрируйтесь!

Мы вынуждены сделать доступ по регистрации, чтобы обеспечить качество публикаций и защитить авторские права редакции.
После регистрации у вас будет доступ ко всем материалам и сервисам на портале.

У меня есть пароль
напомнить
Пароль отправлен на почту
Ввести
Введите эл. почту или логин
Неверный логин или пароль
Неверный пароль
Введите пароль
Я тут впервые
Это займет не больше 1 минуты
Внимание!

Для скачивания файла необходима регистрация или авторизация

У меня есть пароль
напомнить
Пароль отправлен на почту
Ввести
Введите эл. почту или логин
Неверный логин или пароль
Неверный пароль
Введите пароль
Я тут впервые
Это займет не больше 1 минуты